"Điện nước đầy đủ" vẫn...chưa đủ!

Tuy nhiê n, phạm vi của bà i viết nà y chỉ đề cập xoay quanh nghĩa đen của câ u chuyện điện nước, cá c vấn đề kỹ thuật dưới gó c nhì n của một kiến trú c sư có thâ m niê n thiết kế và thi cô ng cá c cô ng trì nh lớn nhỏ khá c nhau.

Có chí nh có phụ

Ai cũng biết điện và nước là hai phần cô ng năng cốt lõ i của một ngô i nhà. Khô ng được kể đến một cá ch hoà nh trá ng lộng lẫy như phần kiến trú c – trang trí, cũng khô ng bị lo lắng á m ảnh về sự bền chắc như khung xương kết cấu... nhưng điện nước lại là thà nh tố quyết định đến việc an cư – sử dụng – tiện nghi của một ngô i nhà, là nhu cầu tối thiểu và khô ng thể thiếu trong khi nhà là m lỡ... xấu một chú t hay chưa có đồ trang trí thì... vẫn sẽ có khả năng ở tạm được! Tuy nhiê n, điện nước khô ng chỉ có đơn thuần là điện và nước mà cò n có hà ng loạt cá c hạng mục liê n quan khá c gọi chung là cá c hạng mục kỹ thuật như hệ thống lạnh, thô ng gió tự nhiê n, phò ng chá y chữa chá y, â m thanh, á nh sá ng, thô ng tin liê n lạc, hệ thống nghe nhì n, thang má y…

Vấn đề ở đâ y là mức độ cần thiết và tương thí ch của cô ng trì nh đối với cá c hạng mục kỹ thuật đó. Ví dụ như một ngô i nhà phố hay thậm chí là biệt thự thô ng thường thì cần chi phải lắp đặt hệ thống điện ba pha, bá o chá y và chữa chá y tự động như nhà xưởng hay cao ốc. Một căn phò ng sinh hoạt bì nh thường thì trang bị hệ thống cá ch â m như rạp há t là khô ng hợp, trừ khi đó là khô ng gian nghe nhạc hi-end riê ng tư của chủ nhâ n. Rồi gần đâ y cò n nghe đô i chỗ chủ nhà thắc mắc việc có nê n sử dụng má y lạnh cục rời hay là hệ thống lạnh trung tâ m, điện mặt trời có hoà lưới chung được khô ng? Tất nhiê n, với những đơn vị phát triển dự án dư thừa tiền của thì chẳng ai cấm họ trang bị cho cô ng trì nh của mì nh thê m nhiều loại tiện í ch kỹ thuật chi phí cao trê n mức yê u cầu, thậm chí họ sẽ có khả năng lắp đặt cả hệ thống điều khiển tự động, hệ thống kiểm soá t nhà thô ng minh… để là m cho cô ng trì nh của mì nh thê m hoà nh trá ng.

Tuy nhiê n, đối với phần đô ng những chủ nhà từ cấp độ trung lưu trở xuống đang xâ y nhà khi mà kinh tế khô ng thuận lợi và hệ thống cơ sở kỹ thuật cũng chưa quá tiê n tiến thì việc sử dụng cá c hạng mục kỹ thuật cao cấp cho ngô i nhà của mì nh nê n được câ n nhắc một cá ch cẩn trọng để trá nh việc mà người ta thường gọi nô m na là “ dù ng dao mổ trâ u để đi giết gà ” !

Vì thế, trá i bó ng “ bao nhiê u là hợp lý ” phải quay trở về nhà tư vấn, sẽ có khả năng là kiến trú c sư, cũng hoàn toàn có thể là nhà thầu, hoặc thậm chí chí nh là chủ nhà, miễn là cá c “ cầu thủ” kể trê n đủ năng lực để cầm bó ng và phâ n phối bó ng! Và dù là ai thì cũng đừng “ đá qua đá lại” mà phải là người thực sự chịu trá ch nhiệm và phối kết tốt cá c bê n với nhau. Những nguyê n lý ngỡ như quá xa xưa trong nghề kiến trú c, đó là thí ch dụng – bền vững – kinh tế và thẩm mỹ, hoá ra vẫn chưa hề cũ khi á p dụng và o câ u chuyện chọn lựa hệ thống điện nước. Từ mục đích sinh hoạt thực tế tì m ra hệ thống tương thí ch, từ hệ thống phù hợp sẽ chọn lọc cá ch thức thi cô ng, song hà nh với tham khảo giá cả, độ an toà n và độ thẩm mỹ. Mỗi khu vực trong nhà đều có đặc thù riê ng chứ khô ng thể đổ đồng đè n cho cá c phò ng như nhau, nô m na lại là cần cá i gì thì lắp cá i đó, khô ng cần thì chẳng nê n hoang phí tiền của đầu tư là m gì cho tốn ké m.

Có qua có lại

Khi đã quyết định sử dụng cá c hạng mục kỹ thuật cụ thể thì cô ng đoạn tiếp theo buộc phải lưu ý chí nh là chỉ định vị trí lắp cụ thể. Đâ y là cô ng việc của người thiết kế nhưng chủ nhân ngôi nhà cũng cần nê n biết hoặc tham khảo ý kiến cả đơn vị thi cô ng nữa để chọn lựa cho đú ng. Thực tế đã có những nhó m thợ sau khi thấy chủ nhà khá tin tưởng kiến trú c sư liền tỏ thá i độ buô ng xuô i: được rồi, cứ thử là m theo bản vẽ xem sao! Điều nà y dẫn tới tì nh trạng thấy (bản vẽ) sai khô ng nó i, thấy (vật tư) lã ng phí khô ng gó p ý, cho nê n cá c hồ sơ thiết kế luô n phải “ thò ng” sẵn một câ u “ kí ch thước chỉ mang tí nh tham khảo, khi thi cô ng phải kiểm tra thực tế tại cô ng trường” nhằm trá nh bê n chủ nhân ngôi nhà và nhà thầu thấy chưa hợp lý mà vẫn là m rồi đổ thừa cho phương án bản vẽ thiết kế!

Cá c hệ thống kỹ thuật nó i chung đều bao gồm ba phần: phần điều khiển, phần vận hà nh và phần bảo trì. Phần điều khiển chủ yếu là cá c cô ng tắc cần đảm bảo sự tiện lợi cho việc sử dụng, sinh hoạt của những người sống trong nhà. Phần nà y Dẫu cũng có những nguyê n tắc phổ biến, song đô i khi người thiết kế cũng sẽ có khả năng tham khảo ý kiến của chủ nhân ngôi nhà để đảm bảo việc sử dụng sau nà y của chủ nhà được tiện lợi và an toà n (ví dụ nhà có người già hay trẻ em, có yê u cầu gì đặc biệt... )

Phần thứ hai là phần lắp đặt – vận hà nh. Phần nà y là phần kỹ thuật đơn thuần nê n vị trí lắp đặt nhất thiết phải tuâ n thủ theo những quy định về kỹ thuật đặc thù để đảm bảo hệ thống hoàn toàn có thể vận hà nh trơn tru, trá nh cá c sự cố xảy ra trong quá trì nh sử dụng. Ví dụ phải có hệ thống tiếp đất an toà n cho tất cả cá c thiết bị điện. Hoặc cá c sà n có dù ng nước (phò ng tắm, sà n nước) phải có ống thoá t trà n, phễu thu chống mù i hô i... Một số nhà đem lại thiết bị điện nước có đặc thù tiê u chuẩn riê ng nê n chủ nhân ngôi nhà và nhà thầu phải yê u cầu được hướng dẫn, thậm chí hỗ trợ thi cô ng hoặc thi cô ng trực tiếp trọn gó i chứ khô ng phải bá n hà ng xong là... xong.

Cuối cù ng là phần bảo trì, đâ y là phần rất quan trọng mà chủ nhà thường rất hay quê n hoặc khô ng coi trọng trong quá trì nh thiết kế và thi cô ng. Về nguyê n tắc chung thì phần vận hà nh luô n phải bao gồm tí nh toá n chừa sẵn hệ thống đường ống kỹ thuật và má y mó c thiết bị sao cho dễ dà ng bảo trì sau nà y. Phần lớn hệ thống điện nước trong giai đoạn hiện nay được lắp đặt â m tường, â m sà n hay â m trần, một số chỗ có được sắp đặt khéo léo tủ riê ng hoặc xâ y tường, gắn lam nhẹ che lại để đảm bảo yếu tố thẩm mỹ kết hợp cùng an toà n cho người sử dụng. Tuy nhiê n, việc che chắn hoặc lắp đặt â m nhất thiết phải luô n tí nh toá n đến cô ng đoạn thăm khá m, bảo trì hệ thống trong suốt quá trì nh sử dụng. Bởi vì một hệ thống kỹ thuật vừa lắp đặt mới thì thô ng thường chẳng có gì xảy ra trong thời gian và i thá ng đầu. Nhưng về sau, việc kiểm tra, thăm khá m cần thực hiện thường xuyê n hơn nê n nếu vị trí cá c điểm thăm khá m khô ng được tí nh toá n trước thì sẽ gâ y ra việc đục phá là m hư hại, ảnh hưởng mỹ quan của cô ng trì nh. Tiêu biểu có thể kể đến chuyện phổ biến đối với nhà ở Việt Nam tính đến thời điểm hiện tại là vị trí lắp đặt cục nó ng má y lạnh sao cho vừa thẩm mỹ, vừa khô ng gâ y tiếng ồn và hơi nó ng cho người xung quanh lại í t khi được quan tâ m đú ng mức.

Trong một số khô ng gian đặc thù việc để lộ đường ống điện nước lại là cá ch thức trang trí hiệu quả, ấn tượng.	Trần dạng lam hở giú p thuận tiện hơn khi cần thay đổi, sửa chữa đường ống điện nước bê n trê n.

Tuy nhiê n khô ng phải lú c nà o hệ thống kỹ thuật đi â m cũng tốt, bởi vấn đề kinh phí và tiện dụng, bởi chuyện “ tốt khoe xấu che” cũng phải tuỳ nơi tuỳ chỗ. Những khô ng gian trong tầng hầm, nhà xe, nhà kho, sâ n thượng, xưởng sản xuất... thì hệ thống kỹ thuật hoà n toà n sẽ có khả năng được lắp nổi miễn sao đảm bảo cá c tiê u chuẩn về khoảng cá ch và bao che an toà n để trá nh gâ y nguy hiểm cho người là m việc trong khu vực đó. Thậm chí ở những quá n cà phê, quá n ăn, một số nhà thiết kế phá cá ch lại sá ng tạo bằng cá ch sử dụng cả những đường ống kỹ thuật là m yếu tố trang trí, tạo ấn tượng và cá tí nh riê ng.

Có trước có sau

Để đảm bảo việc sử dụng và lắp đặt cá c hệ thống kỹ thuật đú ng quy chuẩn về kỹ thuật cũng như về an toà n, việc thiết kế phải được chuẩn bị chu đá o ngay từ trước với sự phối hợp chặt chẽ và có tí nh toá n giữa cá c bộ phận kiến trú c, kết cấu và kỹ thuật. Bộ phận kiến trú c sẽ quy định cụ thể cá c vị trí sẽ có khả năng lắp đặt hệ thống kỹ thuật mà khô ng tác động trực tiếp tới mỹ quan cô ng trì nh và an toà n cho người sử dụng. Bộ phận kết cấu phải tí nh toá n gia cố hệ thống kết cấu trong trường hợp có hệ thống kỹ thuật đi xuyê n qua, nhất là đối với tại cá c vị trí xuyê n dầm và xuyê n sà n. Bộ phận kỹ thuật kiểm tra phối hợp với hai bộ phận kiến trú c và kết cấu để đảm bảo việc lắp đặt đú ng đúng theo quy chuẩn pháp lý của nhà sản xuất, khô ng chi phối tới quá trì nh vận hà nh của má y mó c thiết bị. Nếu việc phối hợp nà y được là m tốt trong giai đoạn thiết kế thì khi tiến hà nh thi cô ng sẽ thuận lợi hơn đông đảo. Cò n bằng khô ng thì việc thi cô ng sẽ dễ dà ng bị á ch tắc, chậm tiến độ do bộ phận nà y phải chờ bộ phận kia xử lý cá c tì nh huống rồi mới thi cô ng tiếp được.

Chuyện thường gâ y va chạm trong cá c cô ng trì nh trong giai đoạn hiện nay chí nh là thiếu sự phối hợp giữa cá c bộ phận dẫn đến giảm sú t chất lượng và thẩm mỹ cô ng trì nh. Một bức tường mới sơn hoà n thiện xong thì... xuất hiện anh thợ điện cầm bú a nện như điê n để lắp đặt hệ thống dâ y ngầm cho một ổ cắm, rồi sau đó mới trá m tré t lại bằng hồ (mà chưa chắc là do “ chí nh chủ” đục tường là m), rồi trá m tré t bột, xả nhá m, sơn ló t, rồi mới sơn lại cả bức tường! Hoặc khi cô ng trì nh được đưa và o sử dụng và i thá ng thì ống thoá t nước bị rò rỉ nhưng do thiết kế khô ng có tí nh toá n dự trù cửa thăm khá m hệ thống thoá t nước nê n bắt nhất thiết phải dù ng đến bú a đục cả sà n phò ng tắm lê n hoặc đục ngang hộp gen ra để tì m vị trí rò rỉ… Bao nhiê u cô ng đoạn, bao nhiê u thời gian, bao nhiê u vật tư phải tiê u tốn một cá ch lã ng phí chỉ vì cá c nhà thiết kế – thi cô ng – giá m sá t khô ng phối hợp tốt với nhau ngay từ lú c ban đầu. Có trước có sau trong thiết kế – thi cô ng hệ thống điện nước (hay kỹ thuật nó i chung) chí nh là thá i độ tô n trọng nhau, phâ n bổ khoa học tiến độ thi cô ng, trá nh chồng lấn cô ng việc, dự trù đú ng và đủ thời gian cá c bê n ra – và o để giảm thiểu thất thoá t lã ng phí. Có trước có sau cò n là chừa cho chủ nhà sử dụng sau nà y khả năng xem xé t, chỉnh sửa khi có sự cố, như một mảng tấm trần “ sống” hoàn toàn có thể gỡ được, một nắp hộp gen cạy ra xem đường ống, khô ng tốn ké m là bao nhưng thể hiện đú ng thá i độ là m việc chuyê n nghiệp, đú ng đắn và cô ng tâ m.

Hậu quả của việc thiếu phối hợp trong việc thiết kế hệ thống kỹ thuật ngay từ đầu thường được quy ra tiền – í t hay nhiều tuỳ thuộc và o quy mô và độ phức tạp của hệ thống kỹ thuật được ứng dụng – và cả thời gian ké o dà i tiến độ, thời gian cá c bê n đợi nhau, lã ng phí vật tư và chi phí quản lý... Có trường hợp tệ hại hơn, hậu quả tác động sâu sắc tới mỹ quan cô ng trì nh hoặc gâ y phiền toá i cho người sử dụng cô ng trì nh đến mức khó lò ng sửa chữa được.

Thế mới thấy “ điện – nước” là một hạng mục cô ng việc khô ng hề đơn giản. Khô ng phải chỉ cần điện đủ và nước đầy là được!