Đón ánh sáng trời

Theo ghi nhận thực tế, ánh sáng là một phần quan trọng của công trình kiến trúc. Ánh sáng dẫn tới việc công trình có giá trị hiệu quả sử dụng thực tế, làm tăng vẻ đẹp thẩm mỹ cho công trình, cả ngoại thất và nội thất. Trước khi có chiếu sáng nhân tạo thì công trình hoàn toàn “ thụ hưởng” nguồn sáng tự nhiên bên ngoài, ánh sáng mặt trời. Lúc này dẫu chiếu sáng nhân tạo đã phát triển ở mức độ rất cao, thì công trình vẫn cần tới nguồn sáng tự nhiên bên ngoài, và không thứ ánh sáng nhân tạo nào sẽ có khả năng đẹp và có chất lượng bằng nguồn sáng tự nhiên bên ngoài.

Cửa sáng trên mái, một giải pháp chiếu sáng tự nhiên rất đáp ứng sát sao các công trình trưng bày do các diện tường là những nơi trưng bày, khó lòng có thể khai thác ánh sáng. (công trình Nhà trưng bày di tích Mỹ Sơn – Thánh địa Mỹ Sơn, Quảng Nam).

Ánh nắng và gió trời tự nhiên – nguồn tài nguyên vô tận

Nguồn sáng và năng lượng mặt trời sẽ có khả năng coi là vô tận. Từ hàng ngàn năm trước, khi xây dựng các công trình kiến trúc từ thời cổ đại, con người đã biết khai thác, sử dụng nguồn sáng tự nhiên bên ngoài cho công trình.

Theo tiêu chuẩn Việt Nam, khu nhà ở quy hoạch và công trình công cộng bắt nhất thiết phải có chiếu sáng tự nhiên, được phân chia thành các nhóm giải pháp: Chiếu sáng trên, chiếu sáng bên và chiếu sáng hỗn hợp (cả trên và bên).

Ánh nắng và gió trời tự nhiên cho tiêu chuẩn chất lượng vượt trội nhất, tốt nhất, hơn tất cả các loại ánh sáng nhân tạo mà sau này con người sáng tạo, phát minh ra.

Vật liệu kính ra đời đã làm thay đổi như một cuộc cách mạng trong kiến trúc. Với đặc tính cơ lý bền vững trước mọi điều kiện tự nhiên (mưa, nắng), kín đặc bề mặt nhưng lại trong suốt cho phép ánh sáng đi qua, kính dẫn tới việc việc đón ánh sáng vào công trình trở nên chủ động và dễ dàng hơn, hiệu quả hơn và cũng an toàn hơn cho môi trường sinh sống của con người trong công trình.

Hiệu quả

Hiệu quả ánh nắng và gió trời tự nhiên đem tới là hàng loạt và hoàn toàn có thể thấy rất rõ ràng. Trong mối tương quan với công trình kiến trúc, ánh nắng và gió trời tự nhiên vừa giữ vai trò công năng quan trọng, và cũng là một phần cấu thành nghệ thuật kiến trúc.

Hiệu quả lớn nhất của ánh nắng và gió trời tự nhiên đối với công trình kiến trúc chính là sự… miễn phí, bởi nguồn ánh sáng mặt trời là vô hạn. Ngoài yếu tố trên, việc tổ chức thi công triển khai công trình không mất chi phí đầu tư cho mạng lưới kỹ thuật nội khu của hệ thống chiếu sáng liên quan (như chiếu sáng nhân tạo). Tất nhiên để khai thác ánh nắng và gió trời tự nhiên hiệu quả thì cần thiết phải đầu tư nghiên cứu sâu cho khâu thiết kế; xoay quanh vấn đề các giải pháp kiến trúc và vật liệu. Giữa bối cảnh đáng báo động về môi trường toàn cầu như hiện nay, thì việc khai thác, tận dụng nguồn sáng tự nhiên bên ngoài cũng có nghĩa là tiết kiệm năng lượng điện dùng cho chiếu sáng nhân tạo, cũng là tiết kiệm nhiên liệu và giữ gìn trái đất trước sự phá huỷ đang ngày càng gia tăng.

Sự biến ảo kỳ diệu của ánh nắng và gió trời tự nhiên trong không gian kiến trúc.

Và… hậu quả

Việc tận dụng tối đa ánh nắng tự nhiên là cần thiết và dù rất hiệu quả thì thì thực tế vẫn có… những hậu quả tiêu cực. Nguồn sáng tự nhiên bên ngoài không có lỗi. Lỗi này là ở con người, trong cả việc thiết kế, xây dựng và sử dụng, vận hành công trình.

Ánh nắng và gió trời tự nhiên, hay ánh sáng trời là một nguồn sáng điểm nổi bật là, mà con người chưa thể điều chỉnh được ở nguồn sáng, mà chỉ hoàn toàn có thể đón nhận và điều chỉnh – nếu có – ở nơi tiếp nhận ánh sáng. Đó nằm trong nhóm những đặc điểm cơ bản và cũng là nguyên nhân của một số hậu quả tiêu cực. Hầu hết đó là việc tiếp nhận ánh sáng không đúng, không tương thích với môi trường hoạt động con người trong công trình kiến trúc.

Sự biến ảo kỳ diệu của ánh nắng và gió trời tự nhiên trong không gian kiến trúc.

Có ánh nắng và gió trời tự nhiên cho mỗi không gian, xét trên tổng thể là tốt, nhưng nếu thiếu và thừa sáng thì lại là điều bất tiện. Việc mở rộng kết cấu bao che đặc kín, sử dụng nhiều kính trong suốt để tận dụng tối đa ánh nắng tự nhiên cũng đồng nghĩa với việc hoàn toàn có thể đón ánh nắng nóng vào trong nhà, hay lên bề mặt kính – hình thành nên hiệu ứng lồng kính, làm tăng nhiệt độ môi trường trong công trình kiến trúc. Cũng có trường hợp, không gian được kiến tạo và bố trí quá chịu sự chi phối của nguồn sáng tự nhiên bên ngoài, mà trong điều kiện không tốt về thời tiết, ánh nắng và gió trời tự nhiên yếu, thành ra khu vực đó lại thiếu sáng. Hoặc trong một số trường hợp đặc biệt, việc khai thác nguồn sáng tự nhiên bên ngoài gây hậu quả xấu trong một số thời điểm; như việc ánh sáng phản quang thông qua bề mặt vật liệu nhẵn bóng, phản chiếu tới những chỗ không cần thiết gây tác động không tốt cho sinh hoạt và thẩm mỹ.

Khi chưa thể điều chỉnh được nguồn sáng, thì chỉ hoàn toàn có thể điều chỉnh ở nơi tiếp nhận ánh sáng. Trong mỗi không gian có tính chất sử dụng khác nhau, hay trong từng thời điểm, cần nguồn sáng có cường độ khác nhau; từ thực tế đó cần có những giải pháp để điều tiết ánh sáng, “ lọc sáng” sao cho phù hợp. Đó là những kết cấu linh hoạt để chắn sáng, là những hệ lam, tường hoa, mành rèm, cây xanh… ; cũng hoàn toàn có thể dùng vật liệu cùng màu sắc cho phù hợp. Khi đó, nguồn sáng tự nhiên sẽ cung cấp hiệu quả và hạn chế tối đa những hậu quả tiêu cực.

(Theo SGTT)