Tạo dựng những lá phổi xanh từ sân vườn

Ngược tì m về “ gốc rễ”

Nhà có kè m sâ n trong chủ yếu phổ biến ở cá c vù ng có khí hậu ô n đới, trong đó sâ n trong đó ng vai trò quan trọng trong việc cải thiện vi khí hậu, là m má t ngô i nhà trong những ngà y thời tiết oi bức. Mặc dù vậy chú ng cũng được bắt gặp ở cá c vù ng có khí hậu khắc nghiệt hơn từ nhiều thế kỷ trước. Được biết đến sớm nhất là cá c dạng sâ n trong ở Iran và Trung Quốc xuất hiện và o khoảng 3.000 năm trước Cô ng nguyê n với sự pha trộn của nhiều chức năng khá c nhau, thậm chí ở nhiều khu vực cụ thể chú ng cò n được xâ y dựng cho việc giữ cá c động vật và gia sú c nhỏ. Nhưng phải đến 1.000 năm sau người La Mã mới thật sự mở ra một bước ngoặt mới trong thiết kế và xâ y dựng, khi đó, sâ n trong mới bắt đầu được chú trọng về mặt cô ng năng lẫn hì nh thức thẩm mỹ.

“ Hí t thở” bằng những ngô n ngữ khá c

Đóng vai trò như lá phổi trung tâ m của mọi ngô i nhà, sâ n trong của La Mã cổ đại có hai dạng trước và sau, sâ n phí a trước luô n có một hồ nước hì nh chữ nhật tại trung tâ m để chứa nước mưa, sâ n phí a sau là vườn câ y được bà i trí cẩn thận. Cá c thiết kế sâ n trong về sau được á p dụng và phá t triển ngà y cà ng đa dạng từ hai hì nh thức cơ bản nà y. Cù ng sự nới rộng về diện tí ch của sâ n trong, cá c thức cột bắt đầu xuất hiện dọc cá c hà ng hiê n, bao quanh chu vi của sâ n, có ảnh hưởng rất lớn đến cấu trú c của cá c sâ n trong châ u  u, nổi bật hơn cả là sâ n trong của cá c tu viện nhiều thế kỷ sau đó.

Với dạng sâ n trong cổ điển của châ u  u, thì bố cục đối xứng qua một hoặc hai trục được xem như một mô tuý p điển hì nh. Dạng sâ n nà y thường có kí ch thước khá lớn, chỉ xuất hiện ở cá c cô ng trì nh cô ng cộng, đền đà i, trong đó trung tâ m sẽ có khả năng là hồ phun nước, một bồn hoa lớn hay đơn giản chỉ là mảng sâ n được lá t hoa văn theo phong cá ch Mosaic. Bao bọc xung quanh khu trung tâ m thường là cá c luống hoa và câ y xanh được cắt tỉa gọn gà ng cẩn thận, mà u sắc của cá c dã y hoa khô ng trộn lẫn mà được sắp xếp theo một ý đồ nhất định. Dọc suốt chu vi sâ n là cá c hà ng cột La Mã hay Hy Lạp bố trí dà y hoặc thưa thớt tuỳ sở thí ch, vừa có tí nh thẩm mỹ cao vừa có tá c dụng tạo đường dẫn cho lối đi ở hà ng hiê n. Ngoà i ra trong một số cô ng trì nh ở châ u  u cá c thức cột cò n kết hợp với cung trò n tạo cá c má i vò m đầy vẻ uy nghi và cổ kí nh bao quanh sâ n. Đô i khi chỉ cần nhì n và o đặc trưng cá c thức cột đó mà người ta cò n hoàn toàn có thể đoá n được niê n đại và gốc gá c của cô ng trì nh.

Sâ n trong cũng nằm trong nhóm những né t đặc trưng kiến trú c – cảnh quan của một số nước châ u Á. Ở Trung Quốc, nơi luô n đề cao mối quan hệ huyết thống gia đì nh, nổi bật hơn cả là ở những gia đì nh yê u chuộng truyền thống, sâ n trong như một “ đầu mối” tập trung, quần tụ những đơn vị gia cư quy mô nhỏ. Sâ n trong được nhìn nhận là nơi yê n tĩnh và rất riê ng tư, vì thế có một số nhà bố trí nhiều sâ n trong, với những sâ n ngoà i cù ng để tiếp khá ch và sâ n trong cù ng dà nh riê ng cho chủ nhân ngôi nhà hay người thâ n. Ở giữa khoảng sâ n lá t hoa văn truyền thống, rộng rã i và thoá ng đã ng, thường xuất hiện bộ bà n ghế đá như là một “ điểm hẹn” để người ta sẽ có khả năng ngồi vừa nhâ m nhi tá ch trà, vừa trò chuyện, hoặc cù ng nhau thưởng thức thú vui tao nhã bê n bà n cờ cù ng kỳ thủ. Gắn liền với yếu tố mặt nước trong phong thuỷ, người Trung Quốc cũng chuộng đặt cá c lu nước hay bồn nước nhỏ tại khu trung tâ m sâ n trong. Bốn phí a hoàn toàn có thể là những chậu câ y cảnh được chủ nhà chăm só c cẩn thận, đăt gọn gà ng ở những hà ng hiê n xung quanh, hoặc đơn giản hơn là những gó c sâ n phủ câ y cỏ hay cá c loại dược liệu được trồng theo sở thí ch với hì nh thức khá tự do.

Ở chiều ngược lại, ở Nhật người ta lại quan niệm khoảng sâ n trong là một bức tranh nghệ thuật sắp đặt mang trong mì nh những giá trị đạo đức và nhâ n văn sâ u sắc. Lú c nà y, cá c hà ng hiê n xung quanh nhẹ nhà ng biến thà nh những vị trí thưởng thức thiê n nhiê n đầy ý nhị và tĩnh tại. Một đặc điểm nữa của sâ n trong Nhật Bản là diện tí ch thường khá nhỏ. Ngoại trừ cá c sâ n trong của cá c cô ng trì nh mang tí nh cộng đồng, những sâ n tại gia chỉ vừa đủ để người nhì n hoàn toàn có thể quan sá t và cảm nhận rõ né t toà n bộ quang cảnh như một bức tranh trước mặt mà khô ng buộc phải phó ng tầm mắt ra xa. Ở nơi đó, sâ n trong được cá c nghệ nhâ n biến hoá hì nh thức với đá, sỏi theo phong cá ch thiền Karesansui hay bố trí những mảng câ y cảnh, bể nước, đá bước dặm theo hì nh thức vườn trà Chaniwa. Đặc biệt cá c lối đi ở sâ n trong theo phong cá ch Nhật Bản chỉ mang hì nh thức tượng trưng, hiếm khi được đưa vào dùng trừ khi đó là cá c nghi thức bắt buộc. Như ở vườn trà Chaniwa, trước khi bước và o trà thất mới phải đi qua cá c phiến đá bước dặm đến bể nước để tẩy trần tay châ n.

Bà n về những “ lá phổi” ngà y nay, hầu hết cá c chủ nhân ngôi nhà đều muốn đưa một phần khô ng gian tự nhiê n tính ra và o nhà nhưng khô ng phải bất kỳ căn hộ nà o cũng có kí ch thước lớn, chí nh bởi vậy những khoảng sâ n trong từ nhỏ đến vừa phải như thô ng tầng luô n luô n là sự lựa chọn tốt nhất. Đặc biệt đối với cá c cao ốc hay văn phò ng má y lạnh, thì những gó c sâ n nho nhỏ đầy nắng với kí nh cường lực bọc xung quanh, sẽ có khả năng khiến khô ng gian là m việc thê m phần thoải má i và dễ chịu.

Những sâ n trong hiện đại chủ yếu sử dụng bố cục bất đối xứng, đặc biệt bố trí câ y xanh tương đối đơn giản nhưng khô ng hề đơn điệu. Đô i khi trong sâ n chỉ cần một hồ nước hay câ y lớn là m điểm nhấn, phần nền cò n lại chỉ phủ vật liệu hoặc thảm thực vật tầm thấp. Vật liệu lá t sâ n cũng khá đa dạng và phong phú, tuỳ sở thí ch mà gia chủ có thể lựa chọn những vật liệu sao cho bật lê n vẻ hiện đại và cá tí nh cho khoảng sâ n của mì nh.

Ở một số cô ng trì nh cá c khoảng sâ n trong sẽ có khả năng lớn hơn nhưng xu hướng đơn giản hoá vẫn luô n đi đầu, bê n cạnh đó cũng hoàn toàn có thể bắt gặp những cá ch bố trí dà y đặc và chi tiết hơn nhưng đa số đều theo bố cục bất đối xứng khá tự do.

Nhắc đến sâ n trong khô ng thể khô ng nhắc đến cụm từ Patio. Nhiều người xem chú ng như cù ng một nghĩa, nhưng thật ra Patio bao hà m cả sâ n trước, sâ n sau và sâ n trong, là một từ gốc Tâ y Ban Nha cụ thể để chỉ cá c khu vực nghỉ ngơi, ăn uống ngoà i trời có sử dụng vật liệu lá t nền đổi lại thay vì để cá c khoảng đất hay thảm cỏ tự nhiê n. Cho nên một sâ n trong dù cổ điển hay hiện đại vẫn hoà n toà n sẽ có khả năng xuất hiện thê m cá c khu vực Patio đầy tiện dụng và xinh xắn. Với những chủ nhân ngôi nhà có sở thí ch ngồi thư giã n trong khoảng khô ng gian thiê n nhiê n, thì một bộ bà n ghế ngoà i trời là sẽ là sự lựa chọn tốt nhất. Tuỳ theo sở thí ch, nhu cầu khai thác sử dụng và đi lại mà ta hoàn toàn có thể đặt chú ng ở trung tâ m, dựa và o tường hay yê n vị tại một gó c nhỏ trong vườn. Thô ng thường ở cá c sâ n trong cổ điển Châ u  u sẽ khô ng có hì nh thức nà y, nhưng một và i dã y ghế đá được sắp xếp đối xứng qua trung tâ m sâ n cũng sẽ có khả năng giú p bạn tận hưởng thiê n nhiê n một cá ch thư giã n và thoải má i.

Đặc biệt nổi bật trong đó là là những khoảng khô ng gian ngay bê n dưới cầu thang. Nếu cá c khoảng sâ n trong theo phong cá ch hiện đại khá tinh giản và đề cao vật liệu lá t nền thì những mảnh vườn bê n cầu thang lại thường rậm rạp và nhiều khoảng “ xanh” hơn. Được ví như một khu vực thô ng tầng đầy tiện dụng, những mảng sâ n nà y khô ng chỉ tô điểm cho những gó c cầu thang thê m sinh động mà cò n gó p phần mang thiê n nhiê n và o mỗi ngô i nhà.
Sâ n trong khô ng những đem lại một khoảng khô ng gian yê n bì nh giữa tự nhiê n ngập trà n á nh sá ng và khí trời, mà cò n bảo đảm sự riê ng tư và an toà n chủ nhân ngôi nhà. Ngà y nay, sâ n trong được chăm chút thiết kế và xâ y dựng tại khắp nơi trê n thế giới với đông đảo biến thể khá c nhau. Sẽ có khả năng nó i, chỉ cần nhì n và o mảng sâ n trong, người ta hoàn toàn có thể nó i lê n được phần nà o về truyền thống văn hoá đất nước, quan niệm về mối liê n hệ giữa thiê n nhiê n và kiến trú c, kết hợp cùng cá i tô i riê ng biệt của chủ sở hữu cô ng trì nh.