Hòa hợp kiến trúc với thiên nhiên

Chù a Dâ u - Bắc Ninh.

Người Việt nó i chung và người dâ n Kinh Bắc nó i riê ng luô n có tâ m niệm sống sao cho hò a hợp với thiê n nhiê n, nương tựa và o và thuận theo thiê n nhiê n. Nằm trong miền khí hậu nhiệt đới gió mù a, ẩm ướt, mưa gió thất thường điều đó đã tá c động rõ rệt đến kiến trú c cá c cô ng trì nh cổ của Bắc Ninh. Kiến trú c thiết kế của cá c ngô i đì nh chù a ở đâ y thường theo một lối “ kiến trú c mở” , thô ng thoá ng, vừa ngăn được tia nắng bức xạ mặt trời, vừa sẽ có khả năng ngăn chăn được mưa bã o, tạo cho con người có cảm giá c má t mẻ.

Ở cá c là ng, ngô i đì nh được mang đậm truyền thống của nền văn minh nô ng nghiệp lú a nước, bởi vậy thế đất và hướng đì nh của cá c là ng ven sô ng thường quay mặt ra bờ lõ m của khú c sô ng, bê n bồi của đất, bao giờ đì nh là ng cũng ở vị trí đẹp nhất, có tầm nhì n mở rộng, phó ng khoá ng và thường ở trung tâ m là ng.

Má i đì nh thường được chăm chút thiết kế theo kiểu xà thấp xuống bất ngờ cong vú t lê n, thanh thoá t ở bốn đỉnh đao, vừa tạo cảm giá c gợi nhớ hì nh ảnh con thuyền - cuộc sống của người dâ n sô ng nước.

Cò n cá c ngô i chù a, tì m một nơi cảnh đẹp để xâ y dựng là điều người ta quan tâ m trước hết, coi chù a như một viê n ngọc quý đặt trê n thảm và luô n lấy cảnh thiê n nhiê n để là m nền cho kiến trú c. Ở cá c ngô i chù a cổ mặt bằng trải rộng, ta cũng sẽ có khả năng dễ dà ng nhận thấy nó giống như đì nh, nó khô ng phá t triển theo chiều cao mà lan tỏa theo chiều rộng như tạo sự hò a tan cù ng với con người và thiê n nhiê n, tạo cho người ta cảm giá c ê m đềm, tĩnh mịch.

Và những ngô i chù a hoặc đì nh dù có lợi thế về thiê n nhiê n hay cải tạo thiê n nhiê n thì dường như đều đã điểm đú ng điểm đắc địa, nơi hội tụ thiê n khí, đem tới bộ mặt của là ng quê, gó p phần là m cho cảnh quan của là ng quê bừng sá ng.

Mặc dù khô ng đồ sộ về chiều cao, dẫu vậy đì nh, chù a của Bắc Ninh thường được kiến trú c theo kiểu “ soi bó ng trê n mặt nước” tạo nê n sự nhâ n đô i và thơ mộng. Nước được nhìn nhận là đặc trưng trong kiến trú c cổ truyền, là khởi nguồn của mọi hạnh phú c. Nước ở chỗ trũng, ở chỗ dưới nê n mang yếu tố â m, cò n cô ng trì nh kiến trú c thường nổi lê n được nhìn nhận là yếu tố dương.

Quần thể kiến trú c â m- dương hò a hợp tượng trưng cho mọi loà i sinh sô i phá t triển. Bởi vậy một cô ng trì nh kiến trú c dù lớn hay nhỏ đều phải thiết kế sao cho tương thích tốt với thiê n nhiê n, có trước có sau, có ngò i bã i cao, có ngò i dà i hồ rộng… tạo sự sá ng sủa, có tầm nhì n rộng, phí a sau kí n đá o, được bảo vệ, hai bê n tự do. Từ thực tế đó ta khô ng lạ gì khi đền miếu thường được đặt ở những nơi khung cảnh ê m đềm, quyến rũ.

Mà u sắc tự nhiê n luô n là nền tảng của hệ thống kiến trú c cổ của cá c ngô i đì nh, đền, chù a ở đâ y. Ngoà i 3 mà u nguyê n chất: và ng, đỏ, then (thiếp và ng, sơn ta mà i son, then) cò n lại đa số là mà u sắc tự nhiê n như: mà u xá m của ngó i nung, mà u nâ u nhạt của gỗ, nâ u đỏ của vá ch gạch trầm và gạch nền… tạo nê n sự giản dị mà tao nhã.

Ngà y nay, sự trao đổi, học hỏi lẫn nhau giữa cá c vù ng miền khá c nhau, nhiều nước khá c nhau, tạo cho kiến trú c có những bước phá t triển đa dạng, vượt bậc nhưng bê n cạnh sự phá t triển mạnh mẽ đó, chú ng ta vẫn phải giữ gì n và thừa kế những tinh hoa của ô ng cha để lại, giữ gì n một nền kiến trú c Bắc Ninh đậm đà bản sắc dâ n tộc.