Quê Việt ngày ấy - bây giờ (Kỳ III: Nghịch lý quy hoạch kiến trúc nông thôn)

Là ng cổ Đường Lâ m.

Gần 1/4 thế kỷ đổi mới đất nước, bộ mặt nô ng thô n đã và đang thay đổi từng ngà y, đó là một tất yếu đá ng mừng. Nhưng với người là m văn hó a, người là m nghề kiến trú c và quản lý đô thị, cá i khởi sắc tự phá t ấy của nô ng thô n ẩn chứa quá nhiều bi hà i kịch mà chưa ai chịu trá ch nhiệm.

Đường là ng vẫn thế. Có chăng có nơi nới rộng ra tù y tiện. Hệ thống hạ tầng khô ng có. Nước thải là ng nghề, nước thải sinh hoạt thì thoải má i đổ ra mương thủy nô ng hay cống rã nh, khe suối. Rá c sinh hoạt vô tư đưa ra phí a đầu là ng…

Nô ng thô n đang bị đô thị hó a một cá ch tự giá c và tự phá t. Khô ng gian văn hó a mà theo cá c nhà văn hó a thì đó là “ di sản” đang bị phá vỡ từng ngà y. Chù a là ng, giếng là ng, câ y đa bến nước “ khô ng là cá i đinh gì ” giữa bộn bề nhà cao tầng bá t nhá o kiểu cá ch. Người nô ng dâ n với tâ m lý “ ăn chắc mặc bền” đã tí nh toá n sao để nhà xâ y kiê n cố mà tiết kiệm đất nhất.

Và thế là “ hội chứng nhà ống” xuất hiện khắp nơi. Nhà ống khô ng phải là giải phá p tốt nhất vẫn tồn tại như một thá ch thức cá c nhà kiến trú c. Khô ng có sự lựa chọn nà o, khô ng ai hướng dẫn là m nhà nô ng thô n đẹp, dâ n tộc và rẻ. Thế thì nô ng dâ n cò n có sự lựa chọn nà o khá c?

Bao nhiê u hội thảo được tổ chức về chuyện nà y nhưng vấn đề vẫn là “ cha chung khô ng ai khó c” Người thì bảo vấn đề quy hoạch khô ng gian là ng xã nê n giao cho cơ sở. Kẻ thì lại yê u cầu cấp huyện quản lý hướng dẫn việc nà y. Huyện thì bảo phò ng Xâ y dựng huyện nay ẩn và o phò ng Cô ng Thương thuộc UBND huyện thay vì một cơ quan to tướng trước đâ y… Xã thì bảo khô ng có cá n bộ chuyê n trá ch có chuyê n mô n. Vậy thì nó i rồi bỏ đấy. Tất cả đang thiếu một kịch bản tốt và một “ Tổng đạo diễn”. Khô ng một vở kịch nà o được dà n dựng thà nh cô ng nếu thiếu đi hai yếu tố cơ bản ấy. Vậy là gần 74% dâ n số nô ng thô n đang tự do mà xâ y nhà theo cá ch của mì nh.

Và ngoà i kiến trú c đá nh mất bản sắc, vấn đề quy hoạch ảnh hưởng lâ u dà i đến sự phá t triển của điểm dâ n cư nô ng thô n. Lịch sử lại sẽ tốn giấy mực để nê u bà i học lịch sử, nếu khô ng có giải phá p cấp bá ch từ bâ y giờ… Bâ y giờ về là ng, hẳn sẽ thấy sự phâ n hó a xã hội thể hiện rõ trong cá i lộn xộn nhà ở. Trọc phú, tỷ phú thì xâ y biệt thự rộng hà ng mấy trăm mé t vuô ng. Dâ n buô n bá n thì xâ y nhà ống mặt đường là ng. Nô ng dâ n thì nhà ống giữa vườn khô ng cống rã nh, khô ng hạ tầng. Ao là ng lã nh đủ thứ thải ra từ con người… Mươi năm sau, khi là m quy hoạch thì ai người bỏ tiền đền bù giải phó ng mặt bằng?

Có lẽ đã đến lú c phải có văn bản luật hoặc dưới luật về vấn đề quy hoạch kiến trú c nô ng thô n. Sự trả giá cho bà i học quy hoạch đô thị là vô cù ng đắt, rồi đâ y nô ng thô n sẽ chịu bi kịch lớn hơn nhiều khi mọi miền quê đều đô thị hó a.

Vấn đề thà nh lập nhiều đô thị có thực cần thiết khô ng khi xu thế đô thị hó a nô ng thô n ngà y một sâ u sắc. Và tính ra thì đã đến lú c phải coi vấn đề quy hoạch và kiến trú c nô ng thô n ngang tầm đô thị, may ra mới giải quyết được nỗi nhức nhối tính đến thời điểm hiện tại ở nô ng thô n…

Vấn đề nô ng thô n, nô ng nghiệp và nô ng dâ n đang được quan tâ m. Xâ y dựng mô hì nh nô ng thô n phá t triển bền vững gắn với bảo tồn phá t huy giá trị văn hó a trong thời kỳ hội nhập - xin đừng là khẩu hiệu.