Hình tượng con Nghê trấn yểm trong phong thủy của người Việt

Ở góc nhìn phong thủy xưa và nay, việc dù ng linh vật trấn yểm để xua đuổi tà khí, thu hú t sinh khí nhằm đem tới bì nh yê n cho ngô i nhà hay cá c cô ng trì nh xâ y dựng là điều phổ biến. Cá c linh vật chủ yếu được ứng dụng là tứ linh gồm: Long, Ly, Quy, Phượng. Tuy nhiê n bê n cạnh đó con Nghê cũng được nhìn nhận là một linh vật trấn yểm rất quan trọng.

Bất ngờ chuyện nhà tướng cướp... yểm Nghê

Vài năm trở lại đây, nhiều người dâ n khi đà o mó ng xâ y nhà thường phá t hiện ra những con Nghê cổ được chô n dưới mó ng nhà cũ. Thá ng 10 năm ngoá i trong lú c đà o mó ng xâ y nhà, gia đì nh anh Nguyễn Văn Ngọc (xó m 7, xã Tam Cường, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phò ng) đã tì nh cờ đà o được một con Nghê cổ bằng đá xanh. Con Nghê nặng khoảng 3 kg, dà i 35cm, rộng 30cm với những hoa văn và đường né t chạm trổ hết sức độc đá o. Theo một số người am hiểu lĩnh vực nà y thì con Nghê có xuất xứ từ thời Lý. Vậy thì gia đì nh anh Ngọc (từ cá c đời trước) có chô n Nghê để trấn yểm hay khô ng?

Sử dụng Sư tử hay Kì lâ n để trấn yểm hoà n toà n xa lạ với văn hó a Việt. Ảnh: Sư tử được đặt tại chù a Bá i Đí nh, Ninh Bì nh.

Theo anh Ngọc thì anh khô ng được nghe kể hay bất kỳ chuyện trấn yểm hay bù a ngải ở đất nhà mì nh. Vậy đâ y có phải là một sự trù ng hợp ngẫu nhiê n khi những con Nghê nà y bị vù i lấp khi trải qua những biến thiê n của lịch sử?

Chuyện người dâ n khi đà o mó ng nhà tì m thấy linh vật là Nghê cổ khô ng cò n quá xa lạ.

Mới đâ y nhất tại nhà anh H. (Bắc Ninh) trong quá trì nh đà o mó ng nhà cũng phá t hiện một con Nghê bằng đồng có hì nh dá ng rất lạ. Tạo hì nh con Nghê nà y là cụt đuô i, mặt hướng về phí a trước, thâ n vặn về phí a sau như thể đang chuẩn bị chạy trốn. Anh H. cho biết: “ Khi đà o mó ng là m nhà, tô i đã phá t hiện ra con Nghê đồng nà y. Tô i khô ng được ô ng cha kể về việc trấn yểm nhà bằng Nghê nê n thấy là m lạ khi phá t hiện ra nó.
Nhiều người, kể cả người thâ n trong họ tộc, biết việc nà y đều bảo tô i phải mời thầy địa lý, thầy cú ng về xem lại đất nhưng tô i vẫn rất phâ n vâ n chưa quyết định. Cha tô i cũng khô ng nó i gì về chuyện nà y. Ngay cả ô ng nội tô i lú c sinh thời cũng chưa hề nhắc đến chuyện trấn yểm nhà bằng Nghê đồng”.

Trong quá trì nh tì m hiểu, PV được biết, gia đì nh từ đời cụ kỵ của anh H. khô ng được “ thuận” lắm. Từ đời cụ cho đến đời bố anh H. đều có thà nh tí ch “ bất hảo”. Nhiều người cao tuổi trong là ng cho hay, cụ anh H. từng là một tướng cướp có tiếng thời Phá p thuộc.

Thế rồi đến đời bố anh H. cũng có nhiều sự kiện khô ng hay xảy ra. Điểm trù ng hợp lạ lù ng là cả ô ng và bố anh H. đều có những người vợ sinh trưởng trong gia đì nh gia giá o, xinh đẹp nhưng chết trẻ khi chưa có con.

Từ thực tế đó nhiều người trong là ng khi thấy Nghê cổ chô n dưới mó ng nhà thì nhận định rằng đó là vật trấn yểm của cá c cụ nhà anh H. ngà y trước. Nhiều người khuyê n anh nê n đi mời thầy địa lý, thầy cú ng về xem cho khỏi “ động mạch”.

Từ những trường hợp như trê n, nhiều ý kiến tranh luận quanh việc Nghê có được nhìn nhận là một linh vật trấn yểm hay khô ng? Dưới cá i nhì n của cá c chuyê n gia văn hó a, phong thủy, linh vật nà y có vai trò như thế nà o trong việc xua đuổi tà khí và đem tới thịnh vượng cho chủ nhà?

Con Nghê trong hì nh dá ng giống chó đá.

Dưới cá i nhì n của một nhà nghiê n cứu văn hó a, TS. Đinh Hồng Hải (viện Nghiê n cứu Văn hó a, viện Hà n Lâ m Khoa học Xã hội Việt Nam) phâ n tí ch: “ Con Nghê là một linh vật rất phức tạp và khô ng đơn giản như cá c linh vật khá c. Đến nay chưa tì m thấy tà i liệu lịch sử nà o sẽ có khả năng xá c định nguồn gốc ra đời và ý nghĩa cụ thể của nó.

Chú ng ta chỉ biết được gốc tí ch của nó thô ng qua những bức phù điê u cò n só t lại. Khô ng như cá c linh vật của Trung Quốc giữa bối cảnh mỗi con đều có quy định về vai trò, vị trí rất rõ rà ng, linh vật Nghê của Việt Nam phần lớn là sản phẩm của dâ n gian. Chí nh cho nên mọi yếu tố chỉ là tương đối mà thô i”.

Hó a giải được hung khí?

Nhằm là m rõ thực hư khả năng trấn yểm của linh vật mang tê n Nghê, chú ng tô i đã có cuộc trao đổi với chuyê n gia phong thủy Phạm Cương. Chuyê n gia Phạm Cương cho biết: “ Trấn và yểm theo tô i cần phâ n biệt nhằm trá nh đồng nhất giữa hai khá i niệm nà y.

Theo quan niệm phong thủy thì “ trấn” dù ng để chỉ việc đặt cá c vật khí phong thủy hiện hữu trê n mặt đất và nhì n thấy được, cò n “ yểm” là cá c vật đó được đem chô n dưới đất hoặc gó i bọc... nhằm đạt được mục đí ch là m phong thủy”.

Lý giải những hoà i nghi quanh việc người dâ n thường xuyê n đà o được Nghê dưới mó ng và đánh giá rằng đó là phương phá p yểm đất của người xưa, chuyê n gia Phạm Cương khô ng đồng tì nh với cá ch nhì n nhận tóm lại. Theo chuyê n gia nà y thì Nghê chủ yếu được ứng dụng để trấn giữ cửa đì nh, chù a hoặc cửa ngô i nhà. Ngoà i ra, nó cò n được dù ng như họa tiết trang trí trê n má i cá c ngô i đì nh, chù a đó. Nghê í t sử dụng để yểm đất (tức chô n xuống).

“ Trải qua hà ng ngà n năm với cá c tầng văn hó a nối tiếp nhau nê n hàng loạt Nghê bị chô n vù i dưới đất. Bởi vậy, ngà y nay khi tiến hà nh xâ y dựng, chú ng ta sẽ có khả năng gặp Nghê bê n dưới lò ng đất. Thô ng thường đó là những con Nghê cá ch đâ y và i chục, và i trăm năm hoặc ở một góc độ khác, được bà i trí trước nhà cửa để bảo hộ cho chủ nhà bì nh an và theo năm thá ng bị vù i lấp xuống dưới đất” – chuyê n gia Phạm Cương nó i.

Tuy nhiê n, chuyê n gia nà y cũng đá nh giá cao cá i gọi là tá c dụng của Nghê trong việc trấn giữ cửa nhà nó i riê ng và vai trò trấn giữ tại cá c cô ng trì nh kiến trú c mang tí nh tâ m linh nó i chung.

Anh chia sẻ: “ Ở góc nhìn phong thủy, Nghê thường được dù ng trấn giữ cửa nhà, hó a giải hung khí chiếu tới khi đối diện với cửa nhà khá c hay bị ngã ba ngã tư, đường vò ng, hoặc gó c nhọn chiếu và o cửa nhà. Nghê cũng dù ng để hó a giải hung khí của cá c sao Sá t khí như Ngũ Hoà ng, Nhị Hắc... chiếu mỗi năm”.

Tất nhiê n việc dù ng Nghê để trấn cá c ngô i nhà, cá c cô ng trì nh kiến trú c tâ m linh cần được xem xé t cẩn thận. Nó i theo cá ch của chuyê n gia Phạm Cương thì việc sử dụng Nghê để trấn yểm chủ yếu dựa và o hướng nhà, phương vị nhà cù ng với thuyết â m dương, ngũ hà nh và bà i trí trê n mặt đất chứ í t khi chô n xuống dưới.

Nghê trong giai đoạn hiện nay được là m từ nhiều chất liệu khá c nhau như đồng, gốm sứ, gỗ. Tù y và o từng hướng nhà mà người dùng hoàn toàn có thể sử dụng cho phù hợp.

Chẳng hạn khi chú ng ta cần dù ng hà nh Mộc sẽ có khả năng sử dụng Nghê gỗ, hà nh Thổ dù ng Nghê bằng gốm sứ, hà nh Kim dù ng nghê đồng. Nghĩa là mỗi chất liệu đều có tá c dụng cụ thể khá c nhau đối với mảnh đất và mạng số của chủ nhân ngôi nhà đó.

Chuyê n gia phong thủy Phạm Cương: Hì nh tượng con Nghê đang dần biến mất.

Riê ng xét với những trường hợp đà o được Nghê dưới mó ng nhà, người dâ n cũng khô ng nhất thiết phải hoang mang hay có những nghi vấn mang tí nh chất hoang đường. Điều nà y vốn rất bì nh thường và khô ng nê n đẩy vấn đề đi quá xa. Chuyê n gia Phạm Cương cảnh bá o: “ Khi xâ y nhà nếu người dâ n phá t hiện Nghê thì cũng khô ng nê n quá lo lắng vì đó thực chất là những con Nghê vô tì nh bị vù i lấp từ cá c thời kỳ trước chứ khô ng phải dù ng để yểm long mạch của khu đất đó.

Những con Nghê nà y thường mang ý nghĩa tí ch cực nhiều hơn là tiê u cực, cho nê n khi gặp tì nh huống nà y khô ng nê n quá hoang mang. Trong trường hợp cò n nghi ngờ, người dâ n nê n gặp cá c chuyê n gia uy tí n để được giải thí ch khô ng buộc phải bà y vẽ cú ng bá i gâ y tốn ké m tiền bạc mà lại khô ng giải quyết được vấn đề gì ”.

Xét ở khía cạnh khác nhà nghiê n cứu Trần Hậu Yê n Thế (đại học Mỹ thuật Việt Nam) cho biết: “ Con Nghê trong suy nghĩ của người Việt khô ng có tá c dụng trấn yểm mạnh như cá c linh vật khá c của Trung Quốc. Hai trạng thá i tì nh cảm lớn nhất của hì nh tượng nà y là trầm mặc và hoan hỉ.

Rất í t hì nh tượng Nghê có biểu hiện dữ dằn trong tạo tá c như Sư tử hay Kì lâ n. Chí nh cho nên con Nghê khô ng có chức năng đe dọa, hung tợn và tất nhiê n, nếu thế thì khả năng trấn giữ của nó khô ng mạnh bằng cá c linh vật khá c”.