Việt Nam chưa có đô thị sinh thái thực sự

Dù cho đã có hàng loạt dự án quần thể đô thị được "cộp mác" đô thị sinh thái, thực tế ghi nhận thực tế, Việt Nam chưa hề có một tổ hợp khu đô thị sinh thái đúng nghĩa. Trong chặng đường tới, Việt Nam đang kỳ vọng phát triển thành công loại hình đô thị này để các thành phố trở nên thịnh vượng, bền vững, có bản sắc và thân thiện với môi trường.

Thay đổi chuẩn mực tận hưởng cuộc sống vì môi trường

Khái niệm đô thị sinh thái Mặc dù còn khá mới mẻ tại Việt Nam, dẫu vậy thực tế, loại hình này đã được nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có cả khu vực châu Á đã triển khai từ khá sớm.

Khái niệm này lần đầu tiên xuất lúc này các nước phát triển vào khoảng cuối thập kỷ 80, đầu thập kỷ 90 thế kỷ XX, với việc đề cập đến chất lượng môi trường sống tại các đô thị với các mục tiêu rất cụ thể để nâng cao điều kiện và chất lượng sống cho người dân.

Nhiều nước trên thế giới đã xây dựng rất thành công các đô thị xanh, đô thị sinh thái, cụ thể như: KĐT Curitiba (Brazil), KĐT Thanh Đảo, Bắc Hải (Trung Quốc), KĐT Thiên Tân Sino (của Singapore), hay TP Stockholm (Thụy Điển), Freiburg (Đức), Alexandria, Virginia (Mỹ)...

Đất nước Nhật Bản cũng có những thành phố sinh thái nối tiếng như Kawasaki, Kitakyushu và ở thời điểm hiện nay, Nhật Bản đang nỗ lực biến những thành phố này trở thành thủ đô sinh thái toàn cầu.

Láng giềng gần gũi của Việt Nam là Trung Quốc cũng đã tổ chức thi công triển khai TP DongTan (Thượng Hái). Theo đó, từ một vùng đầm lầy bỏ hoang, nằm ở Chongminh, DongTan giờ đây đã trở thành một thành phố sinh thái tiêu biểu. Điểm nổi bật là, đồng thời đây chính là TP không CO2 đầu tiên trên thế giới.

Những đại đô thị và khu dân cư sinh thái, đô thị xanh sẽ trở thành xu hướng của tương lai

Một đặc điểm nổi bật tại các KĐT sinh thái là các khu nhà ở được triển khai thi công thấp tầng, trên mái nhà được phủ cỏ cây nhằm cách nhiệt. Các phương tiện giao thông nội thị chủ yếu là xe bus chạy bằng nhiên liệu thân thiện môi trường hoặc xe đạp và các loại xe chạy điện khác.

Tại TP sinh thái tiêu biểu của Nhật Bản như Kitakyushu, các hoạt động sản xuất không bị giới hạn ngành nghề, vẫn bao gồm cả các ngành công nghiệp nặng cho đến công nghiệp nhẹ. Nhưng Nhật Bản luôn kiểm soát chặt chẽ khối doanh nghiệp này, đảm bảo các hoạt động không gây nguy hại cho môi trường.

Những doanh nghiệp không đủ tiêu chuẩn bảo vệ môi trường sẽ không được cấp phép kinh doanh, mặt khác chính phủ sẽ hỗ trợ các đơn vị đạt tiêu chuẩn. Nhờ đó, thành phố này đã cắt giảm được khoảng 2.000 tấn CO2/năm. Cùng với đó, hàng năm Kitakyushu được định vị là điểm đến của hàng triệu lượt du khách từ khắp mọi nơi trên thế giới.

Việt Nam khi nào mới có đô thị sinh thái?

Với tốc độ đô thị hoá chóng mặt như ở thời điểm hiện nay, Việt Nam khó lòng đảm bảo việc hiện đại hóa không gian đô thị hài hòa với môi trường sống và sống bền vững.

Chỉnh trang và mở rộng đô thị với tốc độ nhanh cũng là một mối đe dọa với môi trường sống. Nhiều vấn đề các đô thị nước ta nổi bật hơn cả là Hà Nội và Tp. HCM đang phải đối mặt như kết cấu hạ tầng chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển, tình hình úng ngập, ùn tắc giao thông... diễn ra triền miên và các thách thức xoay quanh vấn đề môi trường, biến đổi khí hậu ngày càng lớn.

Qua phân tích của ông Lều Thọ Bách, Trường ĐH Xây dựng Hà Nội, quá trình đô thị hoá nhanh đã đem tới sức ép về suy giảm môi trường sống vì không kiểm soát được lượng chất thải phát sinh, nhất là chất thải rắn và nước sinh hoạt.

Theo một nguồn tin thống kê, hiện có tới 80-85% số lượng đô thị sử dụng các bãi rác chôn lấp mất vệ sinh khiên ô nhiễm môi trường thêm nghiêm trọng.

Việt Nam đang phấn đấu xây dựng thành phố sinh thái theo chuẩn quốc tế

Liên Hiệp quốc nhận xét rằng, con người chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hiện tượng biến đổi khí hậu và hiện nước ta đang bị xếp vào hàng thứ 5 trên thế giới về mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Kể từ năm 2011, Việt Nam và Nhật Bản đã phối hợp tổ chức thi công triển khai các đô thị sinh thái. Yếu tố này cũng là mục tiêu trọng tâm mà hai nước hướng tới trong chiến lược hợp tác. Theo đó, Nhật Bản sẽ được biết đến là một trong các nhà tài trợ hàng đầu cho Việt Nam trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu. Hai quốc gia đã ký kết thoả thuận hợp tác về cơ chế tín chỉ chung JCM.

Được sự hỗ trợ lớn về vốn và công nghệ, các thành phố, tổ hợp khu đô thị tại Việt Nam sẽ có cơ hội tiếp cận và sử dụng những công nghệ tiên tiến, ít phát thải cac-bon như công nghệ năng lượng mặt trời hay công nghệ chiếu sáng bằng đèn Led, hoặc hệ thống chia sẻ xe đạp thông minh đã từng áp dụng thành công tại Nhật Bản...

Bởi thế dần nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp để hướng tới hiện đại hóa không gian đô thị sinh thái, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững.

Trong nay mai sẽ có nhiều tổ hợp khu đô thị sinh thái thân thiện với môi trường. Bước sang thời điểm hiện tại đã có 5 TP trực thuộc trung ương có các mô hình tổ hợp khu đô thị sinh thái (đó là Hà Nội, Tp. HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ). Đáng chú ý hơn cả, sắp tới sẽ có 33 dự án quần thể đô thị tại các tỉnh Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Giang, Hoà Bình,... cũng được triển khai với tổng diện tích khoảng 43. 885ha.

Nhật Bản cũng tỏ rõ thiện chí sẵn sàng hợp tác xây dựng và phát triển nhóm dự án BĐS từ nay đến năm 2020 và phương hướng 2025, song song với đó nước này sẽ chuyển giao toàn bộ các thế mạnh về phát triển các dự án tổ hợp khu đô thị sinh thái kiểu mẫu thành công tại Nhật Bản trong nhiều thập kỷ qua cho Việt Nam.

Nhật Bản cũng sẽ giúp Việt Nam xây dựng các quy hoạch tổ hợp khu đô thị để giữ lại nét đặc sắc vốn có của mỗi vùng, miền địa phương, nhằm tránh sự "dập khuôn" về không gian và kiến trúc của hệ thống khu đô thị phương Tây.

Tổ chức Sinh thái đô thị của Úc từng đưa ra định nghĩa về đô thị sinh thái như sau: “Một thành phố sinh thái là TP phải đảm bảo sự cân bằng với thiên nhiên”, nói một cách khác, là sự định cư cho phép các cư dân sinh sống trong điều kiện tiêu chuẩn sống hàng ngày nhưng chỉ sử dụng tối thiểu các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Phía Tổ chức Y tế thế giới thì nhận xét rằng, TP sinh thái phải đảm bảo được 4 nguyên tắc: Xâm phạm ít nhất đến môi trường tự nhiên, đa dạng hoá vấn đề sử dụng đất, chức năng đô thị và hoạt động của con người. Trong điều kiện hoàn toàn có thể cố giữ cho hệ sinh thái được khép kín và tự cân bằng, song song với đó giữ cho phát triển dân số và tiềm năng của môi trường, tài nguyên thiên nhiên được cân bằng một cách tối ưu.