Xã Nam Ninh Hòa, Tỉnh Khánh Hòa

Xã Nam Ninh Hòa thành lập theo nghị quyết Số: 1667/NQ-UBTVQH15; Ngày: 16/06/2025
Thông tin cơ bản:

• Mã số: 22597
• Trung tâm hành chính: UBND xã Ninh Hưng
• Diện tích: 201.40 km²
• Dân số: 31,293 người
• Mật độ dân số: 155 người/km²
• Sáp nhập từ: Xã Ninh Lộc, Xã Ninh Ích, Xã Ninh Hưng, Xã Ninh Tân

Thông tin về Xã Ninh Lộc (cũ - trước sáp nhập):
Ninh Lộc là 1 xã của thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa, nước Việt Nam.

Sdt quan trọng

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa: (84-58) 3822229
UBND Ninh Hòa: 058 384 6316
Sân bay Cam Ranh: 3.989918
BVDK Ninh Hòa: +84 58 3845 038
Công ty TNHH Mytour Việt Nam: (024) 7109 9999

Địa lý thời tiết

Tổng diện tích theo k2 là: 29,72 km²
Tổng số dân: 7484 người (1999)
Tọa độ: 12°25′13″B 109°7′7″Đ
Nằm trong tiểu vùng khí hậu đồng bằng ven biển, mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa và chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương nên quanh năm khí hậu nơi đây tương đối ôn hoà, mùa đông không rét buốt với nhiệt độ trung bình hàng năm là 26,60C, độ ẩm bình quân hàng năm là 70%-80%. Lượng mưa trung bình hàng năm là 1350 mm, thời tiết mưa rải không đều, hàng năm mưa nhiều vào tháng 10, tháng 11, thường gây lũ lớn nhưng ít khi có bão. Mùa khô nắng nhiều, gió Tây Nam thổi mạnh, thường gây hạn hán gay gắt. Nhiệt lượng ánh sáng dồi dào với 2.482 giờ nắng trong năm, tổng nhiệt lượng bình quân trong năm 9.5000C.

Lịch sử

Năm 1653, Chúa Nguyễn Phúc Tần đánh vua champa Bà Thấm chúa Nguyễn Phúc Tần lập ra dinh Thái Khang, gồm có 2 phủ Diên Ninh và Thái Khang, có 5 huyện thuộc 2 phủ là Phước Điền, Hoa Châu, Vĩnh Xương, Tân Định và Quảng Phước trên vùng đất của Khánh Hòa ngày nay. Huyện Tân Định thuộc phủ Thái Khang, chính là tiền thân của huyện Ninh Hòa ngày nay, được hình thành có ranh giới từ đèo Rù Rì đến giữa sông Dinh.
Năm 1690, Chúa Nguyễn Phúc Trăn đổi tên Phủ Thái Khang thành Phủ Bình Khang. Kéo dài đến năm 1803 là 113 năm.
Năm 1803, Vua Gia Long đổi Phủ Bình Khang thành Phủ Bình Hòa. Kéo dài đến năm 1831 là 28 năm.
Năm 1831, Vua Minh Mạng đổi tên Phủ Bình Hòa thành Phủ Ninh Hòa. Kéo dài đến năm 1949 là 118 năm. (Đặc biệt, khoảng năm 1930-1931 chính phủ thực dân Pháp đổi phủ Ninh Hòa thành huyện Vạn Ninh, còn huyện Tân Định thì đổi thành phủ Ninh Hòa, theo Nguyễn Đình Tư).
Năm 1930 - 1931, sau khi Quốc lộ 21 hoàn thành, nối liền huyện Tân Định với Tây Nguyên, huyện Tân Định trở nên phồn thịnh, Pháp cắt 7 làng ở phía Nam đèo Rọ Tượng cho huyện Vĩnh Xương và nhập 3 tổng của huyện Quảng Phước vào huyện Tân Định, đổi tên thành phủ Ninh Hòa, là Huyện Ninh Hòa ngày nay, còn phủ Ninh Hòa cũ đổi thành huyện Vạn Ninh ngày nay.
Năm 1976, huyện Ninh Hòa và Vạn Ninh hợp nhất thành huyện Khánh Ninh. Ngày 23-10-1978, Chính phủ ra Quyết định số 268-CP thành lập thị trấn Ninh Hòa. Năm 1979, huyện Khánh Ninh lại được tách ra và có ranh giới như hiện nay.
Hiện nay, phía Bắc huyện Ninh Hòa giáp huyện Vạn Ninh, phía Nam giáp Nha Trang, phía tây và Tây Bắc giáp tỉnh Đắc Lắc và huyện Sông Hinh (Phú Yên), phía tây và Tây Nam giáp huyện Diên Khánh, phía Đông giáp biển Đông.
Trước khi thành lập thị xã Ninh Hòa, huyện Ninh Hòa có 27 đơn vị hành chính gồm thị trấn Ninh Hòa và 26 xã: Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Đa, Ninh Diêm, Ninh Thủy, Ninh Hải, Ninh Trung, Ninh Tây, Ninh Xuân, Ninh Thân, Ninh Thượng, Ninh Đông, Ninh Sơn, Ninh Thọ, Ninh Phụng, Ninh Bình, Ninh Phước, Ninh Phú, Ninh Tân, Ninh Quang, Ninh Sim, Ninh An, Ninh Hưng, Ninh Lộc, Ninh Ích, Ninh Vân.
Ngày 25 tháng 10 năm 2010, huyện Ninh Hòa được nâng lên thành thị xã Ninh Hòa.[1]
Tại kỳ họp thứ 10 HĐND tỉnh Khánh Hòa khóa V ngày 07.07.2015 đã thông qua đề án điều chỉnh địa giới hành chính thị xã Ninh Hòa, theo đó thị xã Ninh Hòa cũ sẽ tách thành hai đơn vị hành chính là thị xã Ninh Hòa và huyện Tân Định. Huyện Tân Định mới gồm 12 đơn vị hành chính cấp xã ở phía tây thị xã Ninh Hòa cũ: Ninh Quang, Ninh Bình, Ninh Tây, Ninh Hưng, Ninh Phụng, Ninh Sim, Ninh Xuân, Ninh Tân, Ninh Thượng, Ninh Trung và Ninh Sơn. Trung tâm hành chính huyện Tân Định dự kiến xây dựng tại thôn Phước Lâm, xã Ninh Xuân. Còn thị xã Ninh Hòa mới sẽ gồm 7 phường: Ninh Hiệp, Ninh Đa, Ninh Thủy, Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Diêm, Ninh Hải và 8 xã Ninh An, Ninh Đông, Ninh Thọ, Ninh Phước, Ninh Vân, Ninh Phú, Ninh Lộc Ninh Ích của thị xã Ninh Hòa cũ.

Kinh tế

Huyện Ninh Hòa có 8 nhóm đất và 18 loại đất. Trong đó, nhóm đất có tổng số diện tích theo km2 lớn nhất là nhóm đất đỏ vàng với 74.651 ha, chiếm 72,28% tổng diện tích đất, phù hợp sử dụng vào sản xuất lâm nghiệp hoặc sản xuất nông – lâm kết hợp, phát triển vườn rừng. Nhóm đất phù sa có tổng số diện tích theo km2 là khá lớn là 7.281 ha, chiếm 7,05% tổng diện tích, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, có khả năng trồng nhiều loại cây khác nhau như lúa, màu, cây công nghiệp ngắn ngày.
Tài nguyên rừng: theo thống kê năm 2005, toàn thị xã có 51.521,96 ha rừng. Trong đó, rừng sản xuất là 22.341,95 ha, rừng phòng hộ là 29.180,01 ha. Rừng Ninh Hoà có nhiều lâm thổ sản có giá trị kinh tế cao như gỗ cẩm lai, cà te, dáng hương, sao, bằng lăng... đặc biệt là kỳ nam, trầm hương là loại hương liệu, dược liệu quý. Rừng là nguồn giữ nước, cung cấp nước tưới và đảm bảo hệ sinh thái môi trường nhằm phát triển kinh tế bền vững cho thị xã Ninh Hòa.
Khoáng sản: địa bàn thị xã Ninh Hòa có các loại đá granit phục vụ xây dựng, đất sét cung cấp nguyên liệu cho các xí nghiệp sản xuất gạch ngói và nguồn nước khoáng tự nhiên có thể khai thác để sản xuất đóng chai.
Tài nguyên biển và ven biển: bờ biển Ninh Hòa có đầm Nha Phu, nhiều cửa sông và diện tích bãi bồi ven sông ven biển lớn, thuận lợi cho nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản, làm muối và thuận lợi để rừng ngập mặn phát triển, có ý nghĩa trong cân bằng sinh thái biển và phát triển du lịch sinh thái biển
Tài nguyên sinh vật: Sinh vật biển có nhiều loài có giá trị kinh tế cao như: cá thu, tôm, mực, các loại trai ốc. Cùng các sinh vật nước lợ (cá đỏ mang, cá trèn, cá trạch, cá hồng, cá chình) và sinh vật nước ngọt khu vực sông Dinh có giá trị kinh tế khác.
Nghề truyền thống
Thị xã Ninh Hoà với điều kiện thổ nhưỡng, đặc điểm khí hậu, địa hình đã từ lâu hình thành nhiều nghề truyền thống lâu đời và đã có nguồn hàng hoá bán ra trong và ngoài tỉnh như hàng nông hải sản: cá khô, muối ăn, nước mắm; hàng thủ công nghiệp: đẩu mây, chiếu, đường, gạch ngói Ninh Hòa.
Ruộng lúa nơi đây đã đem lại nguồn thu nhập ổn định hàng năm cho các hộ nông dân gắn bó với nghề. Nghề nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản cũng phát triển với các loại loại thủy hải sản, tôm, cá, mực có giá trị kinh tế cao.
Quyết định 51/2005/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch Khu kinh tế Vân Phong là từng bước phát triển đô thị Ninh Hòa và khu vực phía Nam Vân Phong thành đô thị loại III vào năm 2020.
Với nỗ lực của Chính quyền và nhân dân thị xã Ninh Hòa, bộ mặt đô thị đã thay đổi mạnh mẽ, vai trò trung tâm dịch vụ thúc đẩy phát triển cho toàn vùng phía Nam Vân Phong. Đô thị của toàn thị xã Ninh Hòa cũng được khẳng định rõ nét hơn, chất lượng dịch vụ hạ tầng kỹ thuật cũng như hạ tầng xã hội, đời sống người dân được nâng cao rõ rệt. Đô thị Ninh Hòa đã và đang phát huy tốt vai trò trung tâm tiểu vùng động lực phía Bắc của tỉnh Khánh Hòa. Đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn thị xã Ninh Hòa chủ yếu làm nghề nông như: trồng lúa, mía, mì và một số hoa màu khác.

Văn hóa Du lịch

Tài nguyên du lịch: Thị xã Ninh Hòa là nơi có nhiều di tích, danh thắng nổi tiếng. Theo thống kê, đến nay thị xã Ninh Hòa có 55 di tích lịch sử văn hóa - di tích lịch sử cách mạng đã được xếp hạng. Với đặc điểm địa hình bờ biển, sông suối, núi rừng nơi đây cùng với khí hậu tương đối ôn hòa, thị xã Ninh Hòa nổi tiếng với nhiều danh thắng đẹp như: Khu du lịch sinh thái Ninh Phước, Đầm Nha Phu, bãi biển Dốc Lết, bãi biển Hòn Khói, Khu du lịch Ba Hồ, Suối nước nóng Trường Xuân, thác nước Bay Ninh Thượng, bán đảo Hòn Hèo... Ninh Hòa còn là điểm đến lý tưởng cho những du khách đam mê ẩm thực, thích thưởng thức món ngon dân dã với hương vị đặc trưng của miền Trung Nam Bộ như bún cá Ninh Hòa, nem Ninh Hòa, bánh xèo Ninh Hòa.
Địa điểm du lịch: Ninh Vân - điểm du lịch homestay, Suối nước nóng Trường Xuân, khu du lịch sinh thái Ba Hồ, Lễ Hội cúng Bến nước, Lễ hội cầu ngư, Dốc Lết, Di tích lịch sử Trường Pháp – Việt Ninh Hòa, Di tích lịch sử Văn Chỉ Ninh Hòa, Di tích lịch sử Đình Xuân Hòa, Di tích lịch sử Đình Mỹ Hiệp, Di tích lịch sử Lăng Bà Vú, Di tích lịch sử Thượng Thư Nguyễn Xuân Thục, Di tích lịch sử Phủ Đường Ninh Hòa.
Đặc sản Khánh Hòa
Tổ yến, trầm hương, bong bóng cá, vi cá, nước mắm, khô cá thu, nhum, bánh Xoài Cam Lâm, bún cá Diên Khánh, Nai khô, Nem, bún cá, bánh Ướt, Bánh Canh, bánh căn, mắm suốt,... đặc biệt là món Vịt Ninh Hòa, nem Ninh Hòa, bún cá Ninh Hòa, bánh xèo Ninh Hòa cùng các món ăn thủy hải sản có giá trị dinh dưỡng cao.
Thông tin về Xã Ninh Ích (cũ - trước sáp nhập):
Ninh ích là 1 xã của thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa, nước Việt Nam.

Sdt quan trọng

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa: (84-58) 3822229
UBND Ninh Hòa: 058 384 6316
Sân bay Cam Ranh: 3.989918
BVDK Ninh Hòa: +84 58 3845 038
Công ty TNHH Mytour Việt Nam: (024) 7109 9999

Địa lý thời tiết

Tổng diện tích theo k2 là: 60,72 km²
Tổng số dân: 8280 người (1999)
Tọa độ: 12°22′58″B 109°8′21″Đ
Nằm trong tiểu vùng khí hậu đồng bằng ven biển, mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa và chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương nên quanh năm khí hậu nơi đây tương đối ôn hoà, mùa đông không rét buốt với nhiệt độ trung bình hàng năm là 26,60C, độ ẩm bình quân hàng năm là 70%-80%. Lượng mưa trung bình hàng năm là 1350 mm, thời tiết mưa rải không đều, hàng năm mưa nhiều vào tháng 10, tháng 11, thường gây lũ lớn nhưng ít khi có bão. Mùa khô nắng nhiều, gió Tây Nam thổi mạnh, thường gây hạn hán gay gắt. Nhiệt lượng ánh sáng dồi dào với 2.482 giờ nắng trong năm, tổng nhiệt lượng bình quân trong năm 9.5000C.

Lịch sử

Năm 1653, Chúa Nguyễn Phúc Tần đánh vua champa Bà Thấm chúa Nguyễn Phúc Tần lập ra dinh Thái Khang, gồm có 2 phủ Diên Ninh và Thái Khang, có 5 huyện thuộc 2 phủ là Phước Điền, Hoa Châu, Vĩnh Xương, Tân Định và Quảng Phước trên vùng đất của Khánh Hòa ngày nay. Huyện Tân Định thuộc phủ Thái Khang, chính là tiền thân của huyện Ninh Hòa ngày nay, được hình thành có ranh giới từ đèo Rù Rì đến giữa sông Dinh.
Năm 1690, Chúa Nguyễn Phúc Trăn đổi tên Phủ Thái Khang thành Phủ Bình Khang. Kéo dài đến năm 1803 là 113 năm.
Năm 1803, Vua Gia Long đổi Phủ Bình Khang thành Phủ Bình Hòa. Kéo dài đến năm 1831 là 28 năm.
Năm 1831, Vua Minh Mạng đổi tên Phủ Bình Hòa thành Phủ Ninh Hòa. Kéo dài đến năm 1949 là 118 năm. (Đặc biệt, khoảng năm 1930-1931 chính phủ thực dân Pháp đổi phủ Ninh Hòa thành huyện Vạn Ninh, còn huyện Tân Định thì đổi thành phủ Ninh Hòa, theo Nguyễn Đình Tư).
Năm 1930 - 1931, sau khi Quốc lộ 21 hoàn thành, nối liền huyện Tân Định với Tây Nguyên, huyện Tân Định trở nên phồn thịnh, Pháp cắt 7 làng ở phía Nam đèo Rọ Tượng cho huyện Vĩnh Xương và nhập 3 tổng của huyện Quảng Phước vào huyện Tân Định, đổi tên thành phủ Ninh Hòa, là huyện Ninh Hòa ngày nay, còn phủ Ninh Hòa cũ đổi thành huyện Vạn Ninh ngày nay.
Năm 1976, huyện Ninh Hòa và Vạn Ninh hợp nhất thành huyện Khánh Ninh. Ngày 23-10-1978, Chính phủ ra Quyết định số 268-CP thành lập thị trấn Ninh Hòa. Năm 1979, huyện Khánh Ninh lại được tách ra và có ranh giới như hiện nay.
Hiện nay, phía Bắc huyện Ninh Hòa giáp huyện Vạn Ninh, phía Nam giáp Nha Trang, phía tây và Tây Bắc giáp tỉnh Đắc Lắc và huyện Sông Hinh (Phú Yên), phía tây và Tây Nam giáp huyện Diên Khánh, phía Đông giáp biển Đông.
Trước khi thành lập thị xã Ninh Hòa, huyện Ninh Hòa có 27 đơn vị hành chính gồm thị trấn Ninh Hòa và 26 xã: Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Đa, Ninh Diêm, Ninh Thủy, Ninh Hải, Ninh Trung, Ninh Tây, Ninh Xuân, Ninh Thân, Ninh Thượng, Ninh Đông, Ninh Sơn, Ninh Thọ, Ninh Phụng, Ninh Bình, Ninh Phước, Ninh Phú, Ninh Tân, Ninh Quang, Ninh Sim, Ninh An, Ninh Hưng, Ninh Lộc, Ninh Ích, Ninh Vân.
Ngày 25 tháng 10 năm 2010, huyện Ninh Hòa được nâng lên thành thị xã Ninh Hòa.[1]
Tại kỳ họp thứ 10 HĐND tỉnh Khánh Hòa khóa V ngày 07.07.2015 đã thông qua đề án điều chỉnh địa giới hành chính thị xã Ninh Hòa, theo đó thị xã Ninh Hòa cũ sẽ tách thành hai đơn vị hành chính là thị xã Ninh Hòa và huyện Tân Định. Huyện Tân Định mới gồm 12 đơn vị hành chính cấp xã ở phía tây thị xã Ninh Hòa cũ: Ninh Quang, Ninh Bình, Ninh Tây, Ninh Hưng, Ninh Phụng, Ninh Sim, Ninh Xuân, Ninh Tân, Ninh Thượng, Ninh Trung và Ninh Sơn. Trung tâm hành chính huyện Tân Định dự kiến xây dựng tại thôn Phước Lâm, xã Ninh Xuân. Còn thị xã Ninh Hòa mới sẽ gồm 7 phường: Ninh Hiệp, Ninh Đa, Ninh Thủy, Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Diêm, Ninh Hải và 8 xã Ninh An, Ninh Đông, Ninh Thọ, Ninh Phước, Ninh Vân, Ninh Phú, Ninh Lộc Ninh Ích của thị xã Ninh Hòa cũ.

Kinh tế

Xã Ninh Ích, thị xã Ninh Hòa (Khánh Hòa) là địa phương có nhiều vùng đất cát, trồng hoa màu kém hiệu quả. Tận dụng những vùng đất nhỏ, trồng hoa màu không hiệu quả nhiều hộ dân ở xã Ninh Ích đã trồng cây tam thất để tăng thu nhập. Tam thất là cây thuốc thuộc họ Ngũ gia bì, có nhiều tác dụng, được dùng trong ngành dược liệu và có giá trị kinh tế. Mặc dù là cây có thời gian sinh trưởng ngắn, nhưng nông dân vẫn chưa mạnh dạn mở rộng diện tích trồng bởi việc khó khăn về đầu ra. Không có nhiều diện tích để trồng hoa màu, năm 2010 khi phong trào trồng tam thất ở xã Ninh Ích, thị xã Ninh Hòa phát triển, ông Nguyễn Dâng đã trồng vài chục gốc. Sau 1 năm trồng, cây tam thất sinh trưởng tốt, ra nhiều củ. Đến nay, ông Dâng đã trồng được hơn 100 gốc. Tam thất là cây thân mềm, rất dễ sống, có thể trồng bằng củ hay cây con ở những nơi đất cát, xốp, có nhiệt độ thoáng mát, ít nắng. Chỉ cần đặt xuống đất mềm, tưới ít nước là cây sống. Nếu chăm sóc, bón phân thì cây lớn nhanh, củ to. Trồng dưới 1 năm, củ có thể đạt 1,5 lạng; hơn 1 năm, nếu đất tốt có thể đạt 2 - 3 lạng.
Mỗi năm ông thu hoạch từ 40-50 kg củ. Với giá bán từ 350.000-400000 đồng/kg sau khi trừ chi phí, ông Dâng thu lãi 300.000 đồng/kg. Ngoài việc bán củ, ông Dâng còn có thêm nguồn thu từ việc bán lá và hoa của cây tam thất. Ông Nguyễn Dâng cho biết trồng xuyên tam thất hiệu quả bởi nó chịu được đất cát biển, có lợi thế là ở gò cao, đất cao trồng cũng được, miễn sao đừng để thúi rễ chết cây. Nếu dùng cây con, cây mẹ củ kết cục lại, chỉ cần tách nhẹ củ sẽ rời ra. Trồng bằng củ thì chú ý cắt củ thành từng phần nhỏ phải còn liền da thì mới nảy mầm ra cây con. Ở Ninh Ích, vùng đất thuộc các thôn: Ngọc Diêm, Tân Thành, Tân Ngọc là những nơi có nguồn gốc đất cát ven biển, rất thích hợp cho việc trồng loại cây này. Ở khu vực này, xuyên tam thất cho cây tương tốt, củ to. Hiện toàn xã có gần 1 ha trồng tam thất phần lớn trồng trong đất vườn, một số hộ trồng quy mô bằng cách lên luống để phát triển kinh tế gia đình. Do thời gian sinh trưởng nhanh, có giá trị về kinh tế nên xuyên tam thất là cây được xem là có tiềm năng xóa đói giảm nghèo cho người dân. Mặc dù có nhiều ưu điểm về đất đai, điều kiện thỗ nhưỡng nhưng hiện tại diện tích trồng xuyên tam thất ở địa phương này vẫn chưa được mở rộng bởi đầu ra của sản phẩm khá bấp bênh phụ thuộc vào thương lái, giá cả thị trường.
Ông Trương Quốc Tường – Phó chủ tịch Hội Nông dân xã Ninh Ích – thị xã Ninh Hòa khẳng định nếu mô hình này có đầu ra ổn định thì hiệu quả sẽ nhanh thấy bởi cây này rất dễ trồng. Đất đai thỗ nhưỡng ở Ninh Ích không trồng lúa được thì có thể chuyển sang trồng tam thất.
Trong y học cổ truyền, các bộ phận của cây tam thất đều được dùng làm thuốc. Ngoài củ tam thất là một loại dược liệu quý, hạt tam thất dùng để làm giống, hoa tam thất dùng làm trà thanh nhiệt, rễ tam thất cũng có giá trị kinh tế rất cao. Chính từ ưu điểm của mô hình này mà Hội Nông dân xã Ninh Ích, thị xã Ninh Hòa đang xem xét để khuyến khích người dân gây trồng như một nguồn lợi để phát triển kinh tế. Tuy nhiên nếu không có chính sách khuyến khích, hỗ trợ, thông tin về sản phẩm, giá cả thị trường thì cây tam thất cũng như nhiều nông sản khác sẽ rơi vào tình trạng được mùa mất giá./.
Ở xã Ninh Ích phát triển mạnh mô hình trồng dừa Xiêm, bởi hiệu quả kinh tế của loại cây này rất cao. Trong tương lai, dừa Xiêm có thể trở thành loại cây chủ lực của xã nếu người dân biết đầu tư mở rộng sản xuất cũng như được sự quan tâm của các ngành, các cấp.

Văn hóa Du lịch

Tài nguyên du lịch: Thị xã Ninh Hòa là nơi có nhiều di tích, danh thắng nổi tiếng. Theo thống kê, đến nay thị xã Ninh Hòa có 55 di tích lịch sử văn hóa - di tích lịch sử cách mạng đã được xếp hạng. Với đặc điểm địa hình bờ biển, sông suối, núi rừng nơi đây cùng với khí hậu tương đối ôn hòa, thị xã Ninh Hòa nổi tiếng với nhiều danh thắng đẹp như: Khu du lịch sinh thái Ninh Phước, Đầm Nha Phu, bãi biển Dốc Lết, bãi biển Hòn Khói, Khu du lịch Ba Hồ, Suối nước nóng Trường Xuân, thác nước Bay Ninh Thượng, bán đảo Hòn Hèo... Ninh Hòa còn là điểm đến lý tưởng cho những du khách đam mê ẩm thực, thích thưởng thức món ngon dân dã với hương vị đặc trưng của miền Trung Nam Bộ như bún cá Ninh Hòa, nem Ninh Hòa, bánh xèo Ninh Hòa.
Địa điểm du lịch: Ninh Vân - điểm du lịch homestay, Suối nước nóng Trường Xuân, khu du lịch sinh thái Ba Hồ, Lễ Hội cúng Bến nước, Lễ hội cầu ngư, Dốc Lết, Di tích lịch sử Trường Pháp – Việt Ninh Hòa, Di tích lịch sử Văn Chỉ Ninh Hòa, Di tích lịch sử Đình Xuân Hòa, Di tích lịch sử Đình Mỹ Hiệp, Di tích lịch sử Lăng Bà Vú, Di tích lịch sử Thượng Thư Nguyễn Xuân Thục, Di tích lịch sử Phủ Đường Ninh Hòa.
Đặc sản Khánh Hòa
Tổ yến, trầm hương, bong bóng cá, vi cá, nước mắm, khô cá thu, nhum, bánh Xoài Cam Lâm, bún cá Diên Khánh, Nai khô, Nem, bún cá, bánh Ướt, Bánh Canh, bánh căn, mắm suốt,... đặc biệt là món Vịt Ninh Hòa, nem Ninh Hòa, bún cá Ninh Hòa, bánh xèo Ninh Hòa cùng các món ăn thủy hải sản có giá trị dinh dưỡng cao.
Thông tin về Xã Ninh Hưng (cũ - trước sáp nhập):
Ninh Hưng là 1 xã của thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa, nước Việt Nam.

Sdt quan trọng

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa: (84-58) 3822229
UBND Ninh Hòa: 058 384 6316
Sân bay Cam Ranh: 3.989918
BVDK Ninh Hòa: +84 58 3845 038
Công ty TNHH Mytour Việt Nam: (024) 7109 9999

Địa lý thời tiết

Tổng diện tích theo k2 là: 30,5 km²
Tổng số dân: 5678 người (1999)
Tọa độ: 12°25′33″B 109°5′1″Đ
Nằm trong tiểu vùng khí hậu đồng bằng ven biển, mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa và chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương nên quanh năm khí hậu nơi đây tương đối ôn hoà, mùa đông không rét buốt với nhiệt độ trung bình hàng năm là 26,60C, độ ẩm bình quân hàng năm là 70%-80%. Lượng mưa trung bình hàng năm là 1350 mm, thời tiết mưa rải không đều, hàng năm mưa nhiều vào tháng 10, tháng 11, thường gây lũ lớn nhưng ít khi có bão. Mùa khô nắng nhiều, gió Tây Nam thổi mạnh, thường gây hạn hán gay gắt. Nhiệt lượng ánh sáng dồi dào với 2.482 giờ nắng trong năm, tổng nhiệt lượng bình quân trong năm 9.5000C.

Lịch sử

Năm 1653, Chúa Nguyễn Phúc Tần đánh vua champa Bà Thấm chúa Nguyễn Phúc Tần lập ra dinh Thái Khang, gồm có 2 phủ Diên Ninh và Thái Khang, có 5 huyện thuộc 2 phủ là Phước Điền, Hoa Châu, Vĩnh Xương, Tân Định và Quảng Phước trên vùng đất của Khánh Hòa ngày nay. Huyện Tân Định thuộc phủ Thái Khang, chính là tiền thân của huyện Ninh Hòa ngày nay, được hình thành có ranh giới từ đèo Rù Rì đến giữa sông Dinh.
Năm 1690, Chúa Nguyễn Phúc Trăn đổi tên Phủ Thái Khang thành Phủ Bình Khang. Kéo dài đến năm 1803 là 113 năm.
Năm 1803, Vua Gia Long đổi Phủ Bình Khang thành Phủ Bình Hòa. Kéo dài đến năm 1831 là 28 năm.
Năm 1831, Vua Minh Mạng đổi tên Phủ Bình Hòa thành Phủ Ninh Hòa. Kéo dài đến năm 1949 là 118 năm. (Đặc biệt, khoảng năm 1930-1931 chính phủ thực dân Pháp đổi phủ Ninh Hòa thành huyện Vạn Ninh, còn huyện Tân Định thì đổi thành phủ Ninh Hòa, theo Nguyễn Đình Tư).
Năm 1930 - 1931, sau khi Quốc lộ 21 hoàn thành, nối liền huyện Tân Định với Tây Nguyên, huyện Tân Định trở nên phồn thịnh, Pháp cắt 7 làng ở phía Nam đèo Rọ Tượng cho huyện Vĩnh Xương và nhập 3 tổng của huyện Quảng Phước vào huyện Tân Định, đổi tên thành phủ Ninh Hòa, là huyện Ninh Hòa ngày nay, còn phủ Ninh Hòa cũ đổi thành huyện Vạn Ninh ngày nay.
Năm 1976, huyện Ninh Hòa và Vạn Ninh hợp nhất thành huyện Khánh Ninh. Ngày 23-10-1978, Chính phủ ra Quyết định số 268-CP thành lập thị trấn Ninh Hòa. Năm 1979, huyện Khánh Ninh lại được tách ra và có ranh giới như hiện nay.
Hiện nay, phía Bắc huyện Ninh Hòa giáp huyện Vạn Ninh, phía Nam giáp Nha Trang, phía tây và Tây Bắc giáp tỉnh Đắc Lắc và huyện Sông Hinh (Phú Yên), phía tây và Tây Nam giáp huyện Diên Khánh, phía Đông giáp biển Đông.
Trước khi thành lập thị xã Ninh Hòa, huyện Ninh Hòa có 27 đơn vị hành chính gồm thị trấn Ninh Hòa và 26 xã: Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Đa, Ninh Diêm, Ninh Thủy, Ninh Hải, Ninh Trung, Ninh Tây, Ninh Xuân, Ninh Thân, Ninh Thượng, Ninh Đông, Ninh Sơn, Ninh Thọ, Ninh Phụng, Ninh Bình, Ninh Phước, Ninh Phú, Ninh Tân, Ninh Quang, Ninh Sim, Ninh An, Ninh Hưng, Ninh Lộc, Ninh Ích, Ninh Vân.
Ngày 25 tháng 10 năm 2010, huyện Ninh Hòa được nâng lên thành thị xã Ninh Hòa.[1]
Tại kỳ họp thứ 10 HĐND tỉnh Khánh Hòa khóa V ngày 07.07.2015 đã thông qua đề án điều chỉnh địa giới hành chính thị xã Ninh Hòa, theo đó thị xã Ninh Hòa cũ sẽ tách thành hai đơn vị hành chính là thị xã Ninh Hòa và huyện Tân Định. Huyện Tân Định mới gồm 12 đơn vị hành chính cấp xã ở phía tây thị xã Ninh Hòa cũ: Ninh Quang, Ninh Bình, Ninh Tây, Ninh Hưng, Ninh Phụng, Ninh Sim, Ninh Xuân, Ninh Tân, Ninh Thượng, Ninh Trung và Ninh Sơn. Trung tâm hành chính huyện Tân Định dự kiến xây dựng tại thôn Phước Lâm, xã Ninh Xuân. Còn thị xã Ninh Hòa mới sẽ gồm 7 phường: Ninh Hiệp, Ninh Đa, Ninh Thủy, Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Diêm, Ninh Hải và 8 xã Ninh An, Ninh Đông, Ninh Thọ, Ninh Phước, Ninh Vân, Ninh Phú, Ninh Lộc Ninh Ích của thị xã Ninh Hòa cũ.

Kinh tế

8 tháng qua, tổng thu ngân sách trên địa bàn xã đạt hơn 5,5 tỷ đồng (bằng 76% kế hoạch). Toàn xã gieo trồng hơn 495ha lúa; tổng diện tích trồng mía đạt 292ha. Xã Ninh Hưng đã đầu tư và đưa vào sử dụng 3 tuyến đường liên thôn, liên xã với tổng chiều dài hơn 1.155m... Đến nay, xã đã đạt 13/19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới.

Văn hóa Du lịch

Tài nguyên du lịch: Thị xã Ninh Hòa là nơi có nhiều di tích, danh thắng nổi tiếng. Theo thống kê, đến nay thị xã Ninh Hòa có 55 di tích lịch sử văn hóa - di tích lịch sử cách mạng đã được xếp hạng. Với đặc điểm địa hình bờ biển, sông suối, núi rừng nơi đây cùng với khí hậu tương đối ôn hòa, thị xã Ninh Hòa nổi tiếng với nhiều danh thắng đẹp như: Khu du lịch sinh thái Ninh Phước, Đầm Nha Phu, bãi biển Dốc Lết, bãi biển Hòn Khói, Khu du lịch Ba Hồ, Suối nước nóng Trường Xuân, thác nước Bay Ninh Thượng, bán đảo Hòn Hèo... Ninh Hòa còn là điểm đến lý tưởng cho những du khách đam mê ẩm thực, thích thưởng thức món ngon dân dã với hương vị đặc trưng của miền Trung Nam Bộ như bún cá Ninh Hòa, nem Ninh Hòa, bánh xèo Ninh Hòa.
Địa điểm du lịch: Ninh Vân - điểm du lịch homestay, Suối nước nóng Trường Xuân, khu du lịch sinh thái Ba Hồ, Lễ Hội cúng Bến nước, Lễ hội cầu ngư, Dốc Lết, Di tích lịch sử Trường Pháp – Việt Ninh Hòa, Di tích lịch sử Văn Chỉ Ninh Hòa, Di tích lịch sử Đình Xuân Hòa, Di tích lịch sử Đình Mỹ Hiệp, Di tích lịch sử Lăng Bà Vú, Di tích lịch sử Thượng Thư Nguyễn Xuân Thục, Di tích lịch sử Phủ Đường Ninh Hòa.
Đặc sản Khánh Hòa
Tổ yến, trầm hương, bong bóng cá, vi cá, nước mắm, khô cá thu, nhum, bánh Xoài Cam Lâm, bún cá Diên Khánh, Nai khô, Nem, bún cá, bánh Ướt, Bánh Canh, bánh căn, mắm suốt,... đặc biệt là món Vịt Ninh Hòa, nem Ninh Hòa, bún cá Ninh Hòa, bánh xèo Ninh Hòa cùng các món ăn thủy hải sản có giá trị dinh dưỡng cao.
Thông tin về Xã Ninh Tân (cũ - trước sáp nhập):
Ninh Tân là 1 xã của thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa, nước Việt Nam.

Sdt quan trọng

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa: (84-58) 3822229
UBND Ninh Hòa: 058 384 6316
Sân bay Cam Ranh: 3.989918
BVDK Ninh Hòa: +84 58 3845 038
Công ty TNHH Mytour Việt Nam: (024) 7109 9999

Địa lý thời tiết

Tổng diện tích theo k2 là: 171,75 km²
Tổng số dân: 6267 người (1999)
Tọa độ: 12°39′59″B 109°4′19″Đ
Nằm trong tiểu vùng khí hậu đồng bằng ven biển, mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới gió mùa và chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương nên quanh năm khí hậu nơi đây tương đối ôn hoà, mùa đông không rét buốt với nhiệt độ trung bình hàng năm là 26,60C, độ ẩm bình quân hàng năm là 70%-80%. Lượng mưa trung bình hàng năm là 1350 mm, thời tiết mưa rải không đều, hàng năm mưa nhiều vào tháng 10, tháng 11, thường gây lũ lớn nhưng ít khi có bão. Mùa khô nắng nhiều, gió Tây Nam thổi mạnh, thường gây hạn hán gay gắt. Nhiệt lượng ánh sáng dồi dào với 2.482 giờ nắng trong năm, tổng nhiệt lượng bình quân trong năm 9.5000C.

Lịch sử

Năm 1653, Chúa Nguyễn Phúc Tần đánh vua champa Bà Thấm chúa Nguyễn Phúc Tần lập ra dinh Thái Khang, gồm có 2 phủ Diên Ninh và Thái Khang, có 5 huyện thuộc 2 phủ là Phước Điền, Hoa Châu, Vĩnh Xương, Tân Định và Quảng Phước trên vùng đất của Khánh Hòa ngày nay. Huyện Tân Định thuộc phủ Thái Khang, chính là tiền thân của huyện Ninh Hòa ngày nay, được hình thành có ranh giới từ đèo Rù Rì đến giữa sông Dinh.
Năm 1690, Chúa Nguyễn Phúc Trăn đổi tên Phủ Thái Khang thành Phủ Bình Khang. Kéo dài đến năm 1803 là 113 năm.
Năm 1803, Vua Gia Long đổi Phủ Bình Khang thành Phủ Bình Hòa. Kéo dài đến năm 1831 là 28 năm.
Năm 1831, Vua Minh Mạng đổi tên Phủ Bình Hòa thành Phủ Ninh Hòa. Kéo dài đến năm 1949 là 118 năm. (Đặc biệt, khoảng năm 1930-1931 chính phủ thực dân Pháp đổi phủ Ninh Hòa thành huyện Vạn Ninh, còn huyện Tân Định thì đổi thành phủ Ninh Hòa, theo Nguyễn Đình Tư).
Năm 1930 - 1931, sau khi Quốc lộ 21 hoàn thành, nối liền huyện Tân Định với Tây Nguyên, huyện Tân Định trở nên phồn thịnh, Pháp cắt 7 làng ở phía Nam đèo Rọ Tượng cho huyện Vĩnh Xương và nhập 3 tổng của huyện Quảng Phước vào huyện Tân Định, đổi tên thành phủ Ninh Hòa, là Huyện Ninh Hòa ngày nay, còn phủ Ninh Hòa cũ đổi thành huyện Vạn Ninh ngày nay.
Năm 1976, huyện Ninh Hòa và Vạn Ninh hợp nhất thành huyện Khánh Ninh. Ngày 23-10-1978, Chính phủ ra Quyết định số 268-CP thành lập thị trấn Ninh Hòa. Năm 1979, huyện Khánh Ninh lại được tách ra và có ranh giới như hiện nay.
Hiện nay, phía Bắc huyện Ninh Hòa giáp huyện Vạn Ninh, phía Nam giáp Nha Trang, phía tây và Tây Bắc giáp tỉnh Đắc Lắc và huyện Sông Hinh (Phú Yên), phía tây và Tây Nam giáp huyện Diên Khánh, phía Đông giáp biển Đông.
Trước khi thành lập thị xã Ninh Hòa, huyện Ninh Hòa có 27 đơn vị hành chính gồm thị trấn Ninh Hòa và 26 xã: Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Đa, Ninh Diêm, Ninh Thủy, Ninh Hải, Ninh Trung, Ninh Tây, Ninh Xuân, Ninh Thân, Ninh Thượng, Ninh Đông, Ninh Sơn, Ninh Thọ, Ninh Phụng, Ninh Bình, Ninh Phước, Ninh Phú, Ninh Tân, Ninh Quang, Ninh Sim, Ninh An, Ninh Hưng, Ninh Lộc, Ninh Ích, Ninh Vân.
Ngày 25 tháng 10 năm 2010, huyện Ninh Hòa được nâng lên thành thị xã Ninh Hòa.[1]
Tại kỳ họp thứ 10 HĐND tỉnh Khánh Hòa khóa V ngày 07.07.2015 đã thông qua đề án điều chỉnh địa giới hành chính thị xã Ninh Hòa, theo đó thị xã Ninh Hòa cũ sẽ tách thành hai đơn vị hành chính là thị xã Ninh Hòa và huyện Tân Định. Huyện Tân Định mới gồm 12 đơn vị hành chính cấp xã ở phía tây thị xã Ninh Hòa cũ: Ninh Quang, Ninh Bình, Ninh Tây, Ninh Hưng, Ninh Phụng, Ninh Sim, Ninh Xuân, Ninh Tân, Ninh Thượng, Ninh Trung và Ninh Sơn. Trung tâm hành chính huyện Tân Định dự kiến xây dựng tại thôn Phước Lâm, xã Ninh Xuân. Còn thị xã Ninh Hòa mới sẽ gồm 7 phường: Ninh Hiệp, Ninh Đa, Ninh Thủy, Ninh Giang, Ninh Hà, Ninh Diêm, Ninh Hải và 8 xã Ninh An, Ninh Đông, Ninh Thọ, Ninh Phước, Ninh Vân, Ninh Phú, Ninh Lộc Ninh Ích của thị xã Ninh Hòa cũ.

Kinh tế

Huyện Ninh Hòa có 8 nhóm đất và 18 loại đất. Trong đó, nhóm đất có tổng số diện tích theo km2 lớn nhất là nhóm đất đỏ vàng với 74.651 ha, chiếm 72,28% tổng diện tích đất, phù hợp sử dụng vào sản xuất lâm nghiệp hoặc sản xuất nông – lâm kết hợp, phát triển vườn rừng. Nhóm đất phù sa có tổng số diện tích theo km2 là khá lớn là 7.281 ha, chiếm 7,05% tổng diện tích, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, có khả năng trồng nhiều loại cây khác nhau như lúa, màu, cây công nghiệp ngắn ngày.
Tài nguyên rừng: theo thống kê năm 2005, toàn thị xã có 51.521,96 ha rừng. Trong đó, rừng sản xuất là 22.341,95 ha, rừng phòng hộ là 29.180,01 ha. Rừng Ninh Hoà có nhiều lâm thổ sản có giá trị kinh tế cao như gỗ cẩm lai, cà te, dáng hương, sao, bằng lăng... đặc biệt là kỳ nam, trầm hương là loại hương liệu, dược liệu quý. Rừng là nguồn giữ nước, cung cấp nước tưới và đảm bảo hệ sinh thái môi trường nhằm phát triển kinh tế bền vững cho thị xã Ninh Hòa.
Khoáng sản: địa bàn thị xã Ninh Hòa có các loại đá granit phục vụ xây dựng, đất sét cung cấp nguyên liệu cho các xí nghiệp sản xuất gạch ngói và nguồn nước khoáng tự nhiên có thể khai thác để sản xuất đóng chai.
Tài nguyên biển và ven biển: bờ biển Ninh Hòa có đầm Nha Phu, nhiều cửa sông và diện tích bãi bồi ven sông ven biển lớn, thuận lợi cho nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản, làm muối và thuận lợi để rừng ngập mặn phát triển, có ý nghĩa trong cân bằng sinh thái biển và phát triển du lịch sinh thái biển
Tài nguyên sinh vật: Sinh vật biển có nhiều loài có giá trị kinh tế cao như: cá thu, tôm, mực, các loại trai ốc. Cùng các sinh vật nước lợ (cá đỏ mang, cá trèn, cá trạch, cá hồng, cá chình) và sinh vật nước ngọt khu vực sông Dinh có giá trị kinh tế khác.
Nghề truyền thống
Thị xã Ninh Hoà với điều kiện thổ nhưỡng, đặc điểm khí hậu, địa hình đã từ lâu hình thành nhiều nghề truyền thống lâu đời và đã có nguồn hàng hoá bán ra trong và ngoài tỉnh như hàng nông hải sản: cá khô, muối ăn, nước mắm; hàng thủ công nghiệp: đẩu mây, chiếu, đường, gạch ngói Ninh Hòa.
Ruộng lúa nơi đây đã đem lại nguồn thu nhập ổn định hàng năm cho các hộ nông dân gắn bó với nghề. Nghề nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản cũng phát triển với các loại loại thủy hải sản, tôm, cá, mực có giá trị kinh tế cao.
Quyết định 51/2005/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch Khu kinh tế Vân Phong là từng bước phát triển đô thị Ninh Hòa và khu vực phía Nam Vân Phong thành đô thị loại III vào năm 2020.
Với nỗ lực của Chính quyền và nhân dân thị xã Ninh Hòa, bộ mặt đô thị đã thay đổi mạnh mẽ, vai trò trung tâm dịch vụ thúc đẩy phát triển cho toàn vùng phía Nam Vân Phong. Đô thị của toàn thị xã Ninh Hòa cũng được khẳng định rõ nét hơn, chất lượng dịch vụ hạ tầng kỹ thuật cũng như hạ tầng xã hội, đời sống người dân được nâng cao rõ rệt. Đô thị Ninh Hòa đã và đang phát huy tốt vai trò trung tâm tiểu vùng động lực phía Bắc của tỉnh Khánh Hòa. Đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn thị xã Ninh Hòa chủ yếu làm nghề nông như: trồng lúa, mía, mì và một số hoa màu khác.

Giao thông

Thị xã Ninh Hoà nằm tại ngã ba giao nhau của Quốc lộ 1A và Quốc lộ 26 đi Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk. Trung tâm thị xã cách thành phố Nha Trang 33 km, cách thị trấn Vạn Giã, huyện Vạn Ninh 27 km và cách Buôn Ma Thuột 164 km. Thị xã Ninh Hòa còn là nơi có vị trí giao thông thuận lợi trong giao lưu phát triển kinh tế với đường sắt Bắc – Nam đi qua và có các cảng biển trọng yếu thuộc phía nam vịnh Vân Phong có ý nghĩa trong phát triển dịch vụ trung chuyển dầu, cảng tổng hợp vận chuyển hàng hóa, khách du lịch.

Văn hóa Du lịch

Tài nguyên du lịch: Thị xã Ninh Hòa là nơi có nhiều di tích, danh thắng nổi tiếng. Theo thống kê, đến nay thị xã Ninh Hòa có 55 di tích lịch sử văn hóa - di tích lịch sử cách mạng đã được xếp hạng. Với đặc điểm địa hình bờ biển, sông suối, núi rừng nơi đây cùng với khí hậu tương đối ôn hòa, thị xã Ninh Hòa nổi tiếng với nhiều danh thắng đẹp như: Khu du lịch sinh thái Ninh Phước, Đầm Nha Phu, bãi biển Dốc Lết, bãi biển Hòn Khói, Khu du lịch Ba Hồ, Suối nước nóng Trường Xuân, thác nước Bay Ninh Thượng, bán đảo Hòn Hèo... Ninh Hòa còn là điểm đến lý tưởng cho những du khách đam mê ẩm thực, thích thưởng thức món ngon dân dã với hương vị đặc trưng của miền Trung Nam Bộ như bún cá Ninh Hòa, nem Ninh Hòa, bánh xèo Ninh Hòa.
Địa điểm du lịch: Ninh Vân - điểm du lịch homestay, Suối nước nóng Trường Xuân, khu du lịch sinh thái Ba Hồ, Lễ Hội cúng Bến nước, Lễ hội cầu ngư, Dốc Lết, Di tích lịch sử Trường Pháp – Việt Ninh Hòa, Di tích lịch sử Văn Chỉ Ninh Hòa, Di tích lịch sử Đình Xuân Hòa, Di tích lịch sử Đình Mỹ Hiệp, Di tích lịch sử Lăng Bà Vú, Di tích lịch sử Thượng Thư Nguyễn Xuân Thục, Di tích lịch sử Phủ Đường Ninh Hòa.
Đặc sản Khánh Hòa
Tổ yến, trầm hương, bong bóng cá, vi cá, nước mắm, khô cá thu, nhum, bánh Xoài Cam Lâm, bún cá Diên Khánh, Nai khô, Nem, bún cá, bánh Ướt, Bánh Canh, bánh căn, mắm suốt,... đặc biệt là món Vịt Ninh Hòa, nem Ninh Hòa, bún cá Ninh Hòa, bánh xèo Ninh Hòa cùng các món ăn thủy hải sản có giá trị dinh dưỡng cao.