Phường Phú Thượng, Thành phố Hà Nội sau sáp nhập

Phường Phú Thượng thành lập theo nghị quyết Số: 1656/NQ-UBTVQH15; Ngày: 16/06/2025
Thông tin cơ bản:

• Mã số: 00091
• Trung tâm hành chính: Số 58 Phú Xá, phường Phú Thượng
• Diện tích: 7.21 km²
• Dân số: 39,322 người
• Mật độ dân số: 5,617 người/km²
• Sáp nhập từ: Phường Đông Ngạc, Phường Xuân La, Phường Xuân Đỉnh, Phường Xuân Tảo, Phường Phú Thượng (phần còn lại sau khi sáp nhập vào phường Hồng Hà, phường Tây Hồ)

Thông tin về Phường Đông Ngạc (cũ - trước sáp nhập):
Đông Ngạc (tên nôm là làng Vẽ hay Kẻ Vẽ, tên chữ là Đông Ngạc) trước đây là một xã nằm ở sát chân cầu Thăng Long (nay là 2 phường Đông Ngạc và Đức Thắng) cách trung tâm Hà Nội khoảng 10 km. Đông Ngạc được coi là một trong những làng cổ nhất của Hà Nội. Phường còn được gọi là "làng tiến sĩ" do có rất nhiều vị tiến sĩ Hán học và Tây học là người làng. Phường còn nổi tiếng về một số nghề thủ công truyền thống như chuyên sản xuất nem ("giò Chèm, nem Vẽ"), làm quang gánh, nặn nồi đất...

Di tích lịch sử

Đình Đông Ngạc
Phường nổi tiếng với đình làng Đông Ngạc, một ngôi đình có quy mô to lớn, nhiều hạng mục với các thành phần kiến trúc cổ kính và chuẩn mực đã tồn tại từ thế kỷ 17. Đình được xây dựng trên một thế đất cao ráo, đắc địa ở phía Bắc làng, sát với đê sông Hồng. Tương truyền, thời xưa đình vốn là một toà miếu cổ có từ thời Đường vào thế kỷ 7. Năm 1635, dân làng đã xây lại và mở rộng thành đình để thờ thành hoàng làng. Đình thờ 3 vị thần tượng trưng cho cả Thiên - Địa - Nhân.
Thiên thần: Thần Độc Cước, do Phan Phu Tiên rước về từ Sầm Sơn, Thanh Hoá;
Nhân thần: Lê Khôi, cháu vua Lê Thái Tổ, là một tướng lĩnh làm đến chức Nhập nội tư mã, Thượng tướng quân, mất sau trận thắng thành Đồ Bàn. Thần được người làng là Đô đốc Đồng Xuyên Hầu rước về từ Nghệ An;
Địa thần: Bản thổ Thành hoàng. (trong các sắc phong còn giữ được đều ghi là "Bảo Vệ Chương Hòa đôn ngưng thổ địa hiển trưng chi thần"). Thần trừ tai chống hạn cầu cúng linh ứng. Kể từ khi có dân đến ở đến nay thì thần đã là Thành hoàng. Các triều đại đều có sắc phong, sự tích đã bị mai một, nay người dân không còn nhớ rõ nữa.
Ngoài ra Đình còn thờ tiến sĩ Phạm Quang Dung là người làng có công đứng ra trùng tu đình năm 1718 và Phạm Thọ Lý, người đã cung tiến đất làm đình lần đầu năm 1635. Trong đình hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quý, có giá trị, như bia đá và bộ tranh sơn mài thời Lê.
Chùa làng
Phường có chùa Tư Khánh với phong cách nghệ thuật thế kỷ 18 - 19. Chùa có quả chuông đúc năm Diên Hựu thứ 2 (1315). Trong chùa hiện còn có tấm bia có niên đại Thịnh Đức ghi rõ công đức của vợ chồng Nguyễn Phúc Ninh, cúng gia tư điền sản để tu bổ, dựng lại chùa, và được dân làng tôn làm Hậu Phật.
Nhà cổ
Phường hiện còn trên 100 ngôi nhà cổ có thời gian xây dựng trên 100 năm, trong đó có nhiều ngôi nhà gỗ được đục chạm công phu. Nhà thờ Đỗ Thế Giai, một vị quan lớn thời Lê Trịnh là nơi còn giữ được khá nhiều những di vật có giá trị và cũng là ngôi nhà được chọn làm bối cảnh quay nhiều phim truyện, phim truyền hình.
Văn học nghệ thuật
Phường có 9 bài thơ dài để đọc lên lúc thưởng lụa và tiền cho các đào nương trong nghi lễ hát ca trù xưa đã được tổ chức vào dịp hội làng ngày 9 tháng 2 âm lịch hàng năm. Chín bài thơ này do Lê Đức Mao (1462 - 1529), một người hay chữ trong làng đã thay mặt các giáp soạn ra. Đây cũng là tư liệu chữ viết đầu tiên về ca trù trong kho tàng di sản Hán Nôm, và cũng là cứ liệu sớm nhất về thơ lục bát và song thất lục bát trong lịch sử văn học Việt Nam.

Con người

Phường Đông Ngạc đã là nơi xuất thân của 18 vị Tiến sĩ nho học (với 1 Thái học sinh, 1 Bảng nhãn, 2 Hoàng giáp và 14 Đồng tiến sĩ; gồm: Phan Phu Tiên-1429, Phạm Lân Định (Luân Định)-1514, Phạm Thọ Chỉ-1577, Phạm Hiển Danh-1646, Phạm Quang Trạch-1683, Phan Vinh Phúc-1685, Phạm Quang Hoàn-1694, Phạm Quang Dung-1706, Phạm Quang Ninh (Nguyên Ninh)-1731, Phan Lê Phiên-1757, Nguyễn Đình Thạc-1779, Hoàng Tế Mỹ-1826, Phạm Gia Chuyên-1831, Nguyễn Văn Tùng-1838, Nguyễn Hữu Tạo-1844, Phạm Quang Mãn-1849, Hoàng Tướng Hiệp-1865, Nguyễn Dự-1879), 2 Phó bảng nho học (Nguyễn Văn Hội-1849, Hoàng Tăng Bí-1910), 6 vị đỗ sĩ vọng (tức thi hội chỉ vào đến tam trường nhưng nổi tiếng là hiền tài nên cũng coi như tiến sĩ), 7 tiến sĩ thời Pháp, và thời nay đã có tới hơn 50 tiến sĩ.
Xưa phường Đông Ngạc có câu ngạn ngữ "Đất Kẻ Giàn, quan Kẻ Vẽ" để bày tỏ niềm tự hào có nhiều người thành đạt trong khoa bảng. Trong các dòng tộc ở đây, họ nào cũng có người đỗ đại khoa, ít nhất là một người. Nhiều họ như họ Phạm có 16 người. Gia đình Hoàng giáp Hoàng Tế Mỹ từ khi định cư ở Đông Ngạc có 3 đời nối tiếp nhau đỗ Tiến sĩ và 1 Phó bảng (Hoàng Nguyễn Thự, Hoàng Tế Mỹ, Hoàng Tướng Hiệp, Hoàng Tăng Bí); cũng như gia đình Bảng nhãn Phạm Quang Trạch có tới 7 người đỗ đại khoa (từ Tiến sỹ Phạm Luân Định, Hoàng giáp Phạm Thọ Chỉ đến Tiến sĩ Phạm Quang Ninh) trong khoảng 217 năm (1514-1731).
Đông Ngạc đã sản sinh ra nhiều danh nhân, đóng góp lớn nhiều mặt ở nhiều lĩnh vực và mọi thời kỳ lịch sử:
Thời phong kiến có Phan Phu Tiên, Đỗ Thế Giai, Lê Đức Mao, Phạm Quang Trạch, Phạm Quang Dung, Phan Lê Phiên, Hoàng Nguyễn Thự (chuyển cư đến từ Đông Bình huyện Gia Bình tỉnh Bắc Ninh), Hoàng Tế Mỹ, Phạm Gia Chuyên, Nguyễn Hữu Tạo,...
Thời cận-hiện đại với Phan Văn Trường, Hoàng Tăng Bí... và ngày nay là Hoàng Minh Giám (cố Bộ trưởng Bộ Văn Hoá), bác sĩ Hoàng Tích Trý (cố Bộ trưởng Bộ Y tế), Hoàng Tích Mịnh và Hoàng Thủy Nguyên (hai chú cháu đều được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh lĩnh vực y - dược), Trung tướng GS-TS Phạm Gia Khánh (Giám đốc Học viện Quân y), GS-TS Phạm Gia Khải (Viện trưởng Viện Tim mạch), TS Phạm Gia Khiêm (phó Thủ tướng Chính phủ Việt Nam) và những chính khách, nhà khoa học khác.
Bên cạnh truyền thống khoa bảng, phường Đông Ngạc còn là một địa bàn quan trọng trong kháng chiến chống Pháp ở thủ đô Hà Nội, là cơ sở y tế cứu chữa thương binh trong trận chiến bảo vệ Hà Nội năm 1946, và đã nuôi giấu nhiều cán bộ kháng chiến trong những năm Pháp chiếm đóng. Năm 2004, Ðảng bộ và nhân dân phường Ðông Ngạc đã được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Thông tin về Phường Xuân La (cũ - trước sáp nhập):
Xuân La là một phường trực thuộc quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội, nước Việt Nam. Phường Xuân La nằm ở phía tây của hồ Tây. Đây là vùng đất cổ của Hà Nội, nổi tiếng với các ngôi chùa: Khai Nguyên, Thiên Niên, Vạn Niên, Ức Niên.

Vị trí địa lý

- Phía đông giáp phường Quảng An (ranh giới trên hồ Tây), phường Bưởi, quận Tây Hồ và phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy.
- Phía nam giáp phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy và xã Cổ Nhuế, huyện Từ Liêm.
- Phía tây giáp phường Xuân Đỉnh, quận Bắc Từ Liêm.
- Phía bắc giáp các phường Phú Thượng và Nhật Tân, quận Tây Hồ.

Diện tích, dân số

- Năm 1995, phường Xuân La có tổng số diện tích theo km2 217,7 ha và dân số 6.386 người.
- Năm 2009, phường có tổng số diện tích theo km2 là là 235,074 ha và dân số 18.903 người.

Lịch sử hành chính

Xã Xuân La được thành lập trong thời kì kháng chiến chống Pháp trên cơ sở sáp nhập các làng Quán La xã, Quán La sở, Xuân Tảo sở và Vệ Hồ. Khi thành lập, xã Xuân La thuộc quận Lãng Bạc, sau thuộc huyện Ngoại thành.
Sau khi Hà Nội được giải phóng vào năm 1954, xã Xuân La thuộc quận V của ngoại thành Hà Nội. Từ năm 1961, xã Xuân La thuộc huyện Từ Liêm.
Tháng 10 năm 1995, xã Xuân La chuyển thành một phường thuộc quận Tây Hồ mới thành lập.

Di tích lịch sử, văn hóa

Chùa Khai Nguyên
Chùa Vạn Niên
Đình Quán La
Phường / Xã / Thị trấn cùng tên Xuân La:

• Xã Xuân La - Huyện Pác Nặm - Tỉnh Bắc Kạn

Thông tin về Phường Xuân Đỉnh (cũ - trước sáp nhập):
Xuân Đỉnh là 1 phường của quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội.
Phường Xuân Đỉnh được thành lập ngày 27 tháng 12 năm 2013 trên cơ sở 352,20 ha và 33.659 nhân khẩu của xã Xuân Đỉnh cũ. Phần kia của xã Xuân Đỉnh trở thành phường Xuân Tảo.

Vị trí địa lý

- phía Đông xã giáp với phường Xuân La thuộc quận Tây Hồ
- phía Tây giáp đường Phạm Văn Đồng lên cầu Thăng Long
- phía bắc giáp phường Phú Thượng của quận Tây Hồ.

Kinh tế

Phường Xuân Đỉnh có nghề làm bánh mứt kẹo truyền thống, đặc biệt là mứt tết và bánh trung thu. Những năm trước đây việc ít chú trọng vệ sinh an toàn thực phẩm và nhãn mác bao bì đã khiến bánh mứt kẹo Xuân Đỉnh trở thành đối tượng phản ánh của các phương tiện truyền thông. Bánh mứt kẹo Xuân Đỉnh hiện không thể cạnh tranh với những mặt hàng xa xỉ của những hãng sản xuất có tên tuổi, tuy nhiên một số người vẫn biết và tìm đến mua hàng của một số gia đình nghệ nhân có uy tín như cơ sở Sinh Hùng; Đinh Tỵ, HAVICO v.v. Những nhà sản xuất quy mô nhỏ lẻ đang dần rút lui để chuyển nghề còn số khác đang chuyển dần sang làm ăn công nghiệp, đề cao vệ sinh an toàn thực phẩm hơn trước. Từ dịp tết nguyên đán 2009, theo báo chí, công tác vệ sinh an toàn thực phẩm tại các cơ sở sản xuất bánh, mứt, kẹo tại làng nghề Xuân Đỉnh đã bước đầu được thực hiện nghiêm ngặt ngay từ khâu chế biến.

Giáo dục

Phường Xuân Đỉnh có một trường cấp 3, một cấp 2, một cấp 1, và một số cơ sở mầm non khác. Trường Trung học Phổ thông Xuân Đỉnh được thành lập năm 1960.

Đặc sản

Xuân Đỉnh nổi tiếng với hồng xiêm. Hồng xiêm Xuân Đỉnh có hương thơm và vị ngọt đặc biệt. Hồng được trồng ở đất Xuân Đỉnh hình phễu, quả to từ trên xuống dưới, da hồng, bổ ra có mùi thơm dịu, cát mịn, ăn có vị ngọt mát, phân biệt với hồng xiêm nơi khác cát to, có vị ngọt đậm, quả lớn hơn, hình dạng quả không đồng nhất. Bên cạnh cam Canh, bưởi Diễn, quất Quảng Bá, đào Nhật Tân, cốm Vòng... hồng xiêm Xuân Đỉnh cũng là niềm tự hào, món quà quý của người Hà Nội. Những năm về trước hầu như nhà nào trong xã cũng trồng hồng xiêm, với số lượng cây lên đến hàng vạn, khiến xã trở thành một lãnh địa của hồng xiêm ngon nổi tiếng miền Bắc. Tuy nhiên, với tốc độ đô thị hóa quá nhanh hiện nay, hồng xiêm Xuân Đỉnh cũng đang thu hẹp diện tích và mất dần.

Di tích lịch sử - Văn hóa

Tại Xuân Đỉnh còn có di tích Đình làng Giàn, Cây Đa Tân Xuân.
Ở Thôn Nhang - Xuân Đỉnh, còn có các di tích như Chùa Táo, Miếu Vũ, và Đền thờ Quận công Nguyễn Công Cơ
Thông tin về Phường Xuân Tảo (cũ - trước sáp nhập):

• Phía tây giáp với các phường Xuân Đỉnh và Cổ Nhuế 1
• Phía đông và phía bắc giáp với quận Tây Hồ
• Phía nam giáp với phường Cổ Nhuế 1 và quận Tây Hồ.

Thông tin về Phường Phú Thượng (cũ - trước sáp nhập):
Phường Phú Thượng là một đơn vị hành chính cấp phường thuộc quận Tây Hồ, Hà Nội (trước thuộc địa giới hành chính của huyện Từ Liêm). Phường Phú Thượng nằm ở phía tây bắc của hồ Tây.
Trước khi thành lập quận Tây Hồ (1995) xã Phú Thượng được chia thành ba làng là Thượng Thụy, Phú Gia Và Phú Xá (có tên nôm lần lượt là làng Bạc, làng Gạ và làng Sù).
Trụ sở ủy ban nhân dân nằm tại số 148 Phố Phú Gia, Đường An Dương Vương.
- Tổng diện tích theo k2 là: 6,016 ha
- Tổng số dân: 7386 người (1995)
Vị trí địa lý
-Phía Bắc là sông Hồng.
-Phía Nam là khu đô thị mới Nam Thăng Long(Ciputra).
-Phía Tây giáp với xã Đông Ngạc, Từ Liêm.
-Phía Đông giáp phường Nhật Tân.
Đường phố
Các đường, phố chính thuộc phường Phú Thượng: đường An Dương Vương, Phố Phú Gia, Phố Phú Thượng, Khu đô thị mới Nam Thăng Long, Đường Lạc Long Quân, Ngõ 209 - đường An Dương Vương và một số đường, ngõ nhỏ khác.
Di tích lịch sử, văn hóa
Làng Phú Xá nay còn gìn giữ ngôi mộ của nữ sĩ Đoàn Thị Điểm vì đây là quê chồng- là ông Tiến sĩ Nguyễn Kiều
Làng Phú Gia có nhiều điểm di tích CM được hình thành từ thời kỳ tiền khởi nghĩa như cơ sở in cờ giải phóng tại nhà bà Hai Vẽ. Nơi chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu tiên đặt chân lên đất Hà Nội là cây gạo ven đê sông hồng rồi đi theo bờ đê đến nhà ông Công Ngọc Kha (Trần Lộc) vào ngày 23 tháng 08 năm 1945 ở lại đó tới chiều 25 tháng 8 Bác được các ĐC Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh,Võ Nguyên Giáp về đón Bác vào nội thành Hà Nội trước khi đọc bản tuyên ngôn độc lập tại quảng trường Ba Đình.
Chùa Bà Già là một ngôi chùa ở làng Phú Gia.Chùa có một lai lịch khá cổ. Nguyên, Phú Gia (tên nôm là làng Gạ) là nơi các vua nhà Trần định cư. Một bộ phận người Chăm được đưa từ phía nam ra đã dựng một ngôi chùa mà sử Toàn thư đã phiên âm là Đa-da-li. Thái úy Trần Nhật Duật (1254-1330) thường tới đây đàm đạo về Phật giáo với vị sư người Chăm trụ trì. Có thể cái tên Bà Già là từ Đa-da-li mà ra. Nay trong chùa còn bức hoành phi cổ khắc ba chữ "Bà Già tự".
Đình Phú Gia là một công trình kiến trúc tôn giáo có giá trị nhiều mặt trong kho tàng văn hóa Nhà nước nằm trong di tích quan trọng của văn hóa Hồ Tây lịch sử. Cho đến nay, lai lịch về ngôi đình vẫn còn nhiều điều bí ẩn. Theo sử sách, làng Phú Gia từ lâu đã suy tôn thần Khai Nguyên, một tướng thời Hùng Vương thứ 6 có công đánh giặc Ân giữ nước, làm thành hoàng làng. Tương truyền ngài còn có công trị nạn hồng thủy, đem lại bình yên, hạnh phúc cho dân lành và được vua ban 12 đạo sắc, phong làm Thành hoàng làng với 12 chữ "Cứu nước, cứu dân, âm phù, dương trợ, dân tình yên ổn". Để tưởng nhớ công ơn của thần Khai Nguyên, theo lệ hàng năm vào mùng 8/1 (âm lịch) đến 11/1 (âm lịch) - chính hội là 10/1 (âm lịch), dân làng Phú Gia lại mở hội để tưởng nhớ tới ngài, âu cũng là một nét văn hóa đẹp trong truyền thống "uống nước nhớ nguồn" của người Việt.
Làng Thượng Thụy có ngôi nhà thờ Kitô giáo khá lớn xây từ đầu thế kỷ XX.
Phường Phú Thượng là một dải đất ven sông có phong thủy tốt, cư dân hiền hòa đôn hậu. Là mảnh đất tốt của Hà Nội ngàn năm văn hiến.
Giáo dục
Phường Phú Thượng Quận Tây Hồ có trường trung tâm dạy nghề của quận Tây Hồ, trường Cao đẳng Cơ khí Luyện kim, trường Cao đẳng Y-Dược, và một số trường trung cấp khác, trường Trung học phổ thông Tây Hồ, trung tâm GDTX quận Tây Hồ, trường Trung học cơ sở Phú Thượng, trường Tiểu học Phú Thượng, trường Mầm non Phú Thượng và một số trường mầm non tư nhân khác.
Trường Trung học phổ thông Tây Hồ thành lập năm 2002.
Ngoài ra, phường Phú Thượng Quận Tây Hồ có 2 trường quốc tế tuyển sinh cả 4 cấp học từ mầm non đến cấp 3 là Hanoi Academy và United Nations International School nằm ở Khu đô thị mới Nam Thăng Long(Ciputra)
Phường / Xã / Thị trấn cùng tên Phú Thượng:

• Xã Phú Thượng - Huyện Võ Nhai - Tỉnh Thái Nguyên
• Xã Phú Thượng - Huyện Phú Vang - Tỉnh Thừa Thiên Huế