Xã Hiền Quan, Tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập

Xã Hiền Quan thành lập theo nghị quyết Số: 1676/NQ-UBTVQH15; Ngày: 16/06/2025
Thông tin cơ bản:

• Mã số: 08443
• Trung tâm hành chính: Trụ sở xã Bắc Sơn cũ
• Diện tích: 31.38 km²
• Dân số: 27,476 người
• Mật độ dân số: 886 người/km²
• Sáp nhập từ: Xã Thanh Uyên, Xã Bắc Sơn, Xã Hiền Quan

Thông tin về Xã Thanh Uyên (cũ - trước sáp nhập):
Thanh Uyên là một xã miền núi nằm ở phía Bắc huyện Tam Nông, có tổng số diện tích theo km2 tự nhiên là 971,92ha. Phía Bắc giáp với xã Hiền Quan; phía Tây giáp với xã Hương Nha, Xuân Quang. Phía Nam giáp với xã Văn Lương, Tam Cường; phía Đông giáp huyện Lâm Thao. Thanh Uyên được chia thanh 8 khu dân cư. Thanh Uyên có 1382 hộ với 5593 khẩu nhân dân sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, có một khu chuyên sản xuất đồ mộc, đời sống nhân dân còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo 9,6%, cận nghèo 22,3%; Trình độ dân chí không đồng đều.

Kinh tế - Xã hội

Nhiệm kỳ 2010 - 2015, kinh tế trên địa bàn xã tăng trưởng khá, cơ cấu tiếp tục được chuyển dịch theo hướng tích cực, tổng giá trị sản xuất trên địa bàn là 86,25 tỷ đồng, đạt 171,8% kế hoạch; thu nhập bình quân đạt 15.440.000 đồng/người/năm đạt 171,5%; có 8/8 khu dân cư văn hóa, 80,3% gia đình văn hóa; chính quyền, MTTQ, các đoàn thể đạt danh hiệu vững mạnh đạt 100% kế hoạch; tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ổn định; công tác xây dựng đảng được tăng cường chỉ đạo toàn diện.

Lễ hội

Đền Chẹo là một trong những di tích thờ Đức đại vương Ngô Quyền. Theo truyền thuyết Ngô Quyền thường cùng thái tử đến vùng Nam Cường săn bắn, rồi cùng nhân dân ăn uống, nghỉ ngơi an hưởng thái bình tại đây. Sau khi ông mất nhân dân Nam Cường đã lập đền thờ trên khu rừng Chẹo để tưởng nhớ công đức của Ngô Quyền với dân tộc, quê hương.
Được xây dựng theo hướng Tây Nam, đền Chẹo tọa lạc trên một quả đồi, phía dưới là những rộc ruộng dẫn ra đầm Nam Cường rộng hàng chục mẫu, hàng năm cung cấp một nguồn lương thực lớn cho người dân nơi đây. Phía trước cổng đền là cây đa cổ thụ cành lá xum xuê, che tỏa bóng mát càng làm cho ngôi đền thêm phần thâm nghiêm, cổ kính. Với thế “Tọa sơn đạp thủy”, ngôi đền thực sự cuốn hút thú thưởng ngoạn phong cảnh sơn thủy hữu tình. Hiện nay, không còn bia ký, thư tịch ghi lại năm tháng xây dựng đền nhưng theo tư liệu hiện còn lưu giữ tại đền thờ Ngô Quyền ở xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây ghi lại rằng vào thời Lê đã phong cho đền thờ phụng. Đền Chẹo về kiến trúc và lịch sử thờ phụng giống đền thờ Ngô Quyền ở Đường Lâm. Trải qua năm tháng ngôi đền đã được trùng tu nhiều lần. Phía bên phải sân đền có ban thờ với hai cấp bệ là nơi thờ lộ thiên. Đền có kiến trúc kiểu chữ đinh, gồm 3 gian đại bái và 3 gian hậu cung, gian chính giữa của đại bái nối với hậu cung bằng tường xây trổ 3 cửa hình lục lăng tạo cho kiến trúc ngôi đền nhẹ nhàng, thông thoáng. Ngoài các di vật thờ, trong đền còn có hệ thống câu đối ca ngợi công đức của Ngô Quyền.
Bên cạnh giá trị lịch sử khoa học và kiến trúc, đền Chẹo còn gắn liền với lễ hội được tổ chức hàng năm. Trong một năm nhân dân Nam Cường tổ chức hai ngày tiệc: Ngày 18/4 âm lịch, là ngày giỗ của Đức đại vương Ngô Quyền; ngày 11 tháng Giêng (ngày Ngô Quyền xưng vương) và chọn ngày này là ngày tiệc chính. Lễ hội chính diễn ra trong hai ngày 10 và 11 tháng Giêng. Từ ngày 10 nhân dân bắt đầu tổ chức giã bánh dày, làm cỗ lộc, phong cờ và tắm kiệu tại sân đền. Sau khi mọi công đoạn sửa soạn xong xuôi, chủ tế làm lễ cáo cầu, cáo tế. Tiếp theo là nghi thức rước kiệu, đám rước linh đình với cờ quạt, chiêng trống, bát âm, múa lân rộn ràng. Trên kiệu là bảng văn sơn son thiếp vàng được đặt ở vị trí cao và trang trọng nhất, phía dưới là cỗ bánh dày và hoa quả xếp cao ngất, hương nhang nghi ngút tỏ lòng thành kính. Đám rước bắt đầu đi từ đền Chẹo và điểm rước đến xưa kia là nhà một người dân trong làng (nay là nhà văn hóa khu 4). Để được chọn thì nhà đó phải có đủ các tiêu chí: Nhà cổ, to và sạch sẽ, chủ nhà phải là người cao niên, đứng đầu một chi, một dòng họ lớn trong thôn xóm. Sau khi kiệu rước về dân làng sẽ thụ lộc ngay tại ngôi nhà đó. Buổi thụ lộc diễn ra trong không khí đầm ấm, chan hòa tình làng nghĩa xóm. Sau phần lễ là phần hội diễn ra sôi nổi với các trò chơi dân gian như: Chơi cờ bản, tổ tôm điếm và buổi tối ngày hôm đó dân làng Nam Cường tổ chức hát Ghẹo (một loại hình dân ca đặc sắc của vùng Đất Tổ) ngay tại sân đền. Ngày hôm sau được bắt đầu bằng nghi thức rước kiệu về đền và tế lễ tại đền. Buổi chiều, diễn ra hội bơi chải truyền thống nhằm tưởng nhớ lại chiến tích oanh liệt xưa kia Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng. Cuộc đua tranh tài diễn ra từ đầm Nam Cường đến đầm Văn Lương. Tham gia đua thuyền là những thanh niên trai tráng nhất trong làng. Các thuyền dàn hàng ngang chờ hiệu lệnh, khi dứt hiệu lệnh thuyền lao như tên bắn trong tiếng trống, chiêng cổ vũ vang dội của dân làng trên bờ. Trên bờ, dưới đầm không khí diễn ra sôi nổi, huyên náo, vang vọng gợi nhắc về một thời quá khứ hào hùng của cha ông ta.
Thông tin về Xã Bắc Sơn (cũ - trước sáp nhập):

Xã Bắc Sơn là một đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ. Nơi đây mang trong mình những nét đẹp truyền thống của vùng quê Bắc Bộ, với cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp và con người thân thiện, hiếu khách.

Vị trí địa lý và đặc điểm

• Vị trí: Nằm ở phía bắc huyện Tam Nông, Bắc Sơn có vị trí địa lý:
  • Phía đông giáp xã Hiền Quan và xã Thanh Uyên.
  • Phía tây giáp thị xã Phú Thọ và huyện Thanh Ba.
  • Phía nam giáp xã Lam Sơn và xã Vạn Xuân.
  • Phía bắc giáp thị xã Phú Thọ.
• Đặc điểm:
  • Địa hình: Đa dạng, có cả vùng đồng bằng và vùng đồi núi thấp.
  • Khí hậu: Khí hậu nhiệt đới gió mùa, chia làm hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô.
  • Dân cư: Dân số chủ yếu là người Kinh, với truyền thống văn hóa lâu đời.
  • Diện tích: 15,41 km², dân số (năm 2018) là 10. 615 người, tương ứng mật độ dân số 689 người/km²
    

Phường / Xã / Thị trấn cùng tên Bắc Sơn:

• Xã Bắc Sơn - Huyện Sóc Sơn - Thành phố Hà Nội
• Xã Bắc Sơn - Huyện Thạch Hà - Tỉnh Hà Tĩnh
• Xã Bắc Sơn - Huyện Kim Bôi - Tỉnh Hòa Bình
• Xã Bắc Sơn - Huyện Tân Lạc - Tỉnh Hòa Bình
• Xã Bắc Sơn - Huyện Ân Thi - Tỉnh Hưng Yên
• Thị trấn Bắc Sơn - Huyện Bắc Sơn - Tỉnh Lạng Sơn
• Thị trấn Bắc Sơn - Huyện Quỳ Hợp - Tỉnh Nghệ An
• Xã Bắc Sơn - Huyện Đô Lương - Tỉnh Nghệ An
• Phường Bắc Sơn - Thành phố Tam Điệp - Tỉnh Ninh Bình
• Xã Bắc Sơn - Huyện Thuận Bắc - Tỉnh Ninh Thuận

Thông tin về Xã Hiền Quan (cũ - trước sáp nhập):
Xã Hiền Quan là một xã miền núi nằm ở phía Bắc huyện Tam Nông. Phía Bắc giáp với xã Vực Trường; phía đông giáp Sông Hồng; phía Tây Giáp xã Hương Nha; phía Nam Giáp xã Thanh Uyên.
Tổng diện tích đất tự nhiên 555,82 ha, dân số trên 6700 nhân khẩu, được chia thành 14 khu dân cư; Có 01 Đảng bộ và 18 chi bộ với trên 300 Đảng viên.
Nhân dân Hiền Quan với niềm tự hào có cụm di tích lịch sử Đền, Chùa được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử Quốc gia, Đình di tích lịch sử cấp tỉnh.

Kinh tế - Xã hội

Trong nhiệm kỳ 2010- 2015, giá trị sản xuất trên địa bàn 107,5 tỷ đồng, đạt 153,6% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Tỷ trọng cơ cấu kinh tế: Nông nghiệp, thuỷ sản 39,3%, đạt 114% chỉ tiêu Đại hội đề ra. TTCN- xây dựng 34,6%, đạt 102% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Dịch vụ 33,6 %, đạt 160 % chỉ tiêu Đại hội đề ra. Sản lượng lương thực 2.280,7 tấn, đạt 108,6% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Thu nhập bình quân đầu người 15.834.000đồng/người/năm, đạt 143,9% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Bình quân lương thực đầu người 334,3 kg/người/năm, đạt 107,8% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Tỷ lệ hộ nghèo còn 14,2 %, đạt 112,6% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Tỷ lệ phát triển dân số tự nhiên ở mức 1%, đạt chỉ tiêu Đại hội đề ra. Khu dân cư đạt tiêu chuẩn khu dân cư văn hóa: 11/14 khu đạt 110% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Số hộ gia đình đạt tiêu chuẩn gia đình văn hoá 86,0%, đạt 108% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Số hộ dùng điện đạt 100%, đạt 100% Nghị quyết Đại hội đề ra. Đảng viên đủ tư cách hoàn thành tốt nhiệm vụ: 88,7%, đạt 111% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Kết nạp đảng viên bình quân hàng năm đạt 102% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Chính quyền, MTTQ và các đoàn thể được xếp loại TSVM: 80%, đạt 100% chỉ tiêu đại hội đề ra. Bên cạnh đó vẫn còn 3 chỉ tiêu chưa đạt theo nghị quyết Đại hội nhiệm kỳ 2010-2015 đề ra đó là: Trường chuẩn quốc gia: 1/3 trường, đạt 33,3% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng 17,5%, đạt 90,2% chỉ tiêu Đại hội đề ra. Đảng bộ được xếp loại TSVM: 1 năm, đạt 20% chỉ tiêu Đại hội đề ra.

Lễ hội

Hội Phết Hiền Quan được tổ chức từ ngày 12 đến 13 tháng Giêng âm lịch hàng năm, trong đó ngày chính hội là ngày 13. Lễ hội được tổ chức nhằm tưởng nhớ Thiều Hoa công chúa, một nữ tướng dưới thời Hai Bà Trưng.
Lễ Hội phết Hiền Quan gồm bốn phần đó là: Rước kiệu, tế lễ, kéo quân, đánh Phết. Tại lễ rước kiệu, trên kiệu là các sắc phong, bài vị, quả Phết, quả Chúi (hay còn gọi là Dúi) được cất giữ trong cung cấm của đình làng từ ngày mồng 10 tháng 10 âm lịch. Kiệu được khiêng từ đình ra đền do các binh sĩ mình mặc áo giáp hộ tống. Sau lễ rước kiệu là phần tế lễ và lễ kéo quân. Cuối cùng sẽ là rước phết ra đồng để mọi người giành lấy.
Cướp phết
Cướp Phết là điểm chính của Hội Phết Hiền Quan. Có 6 quả Phết và 3 quả Chúi để những người tham gia lễ hội cùng giành lấy. Hai thứ này được làm từ củ tre sơn đỏ, trong đó quả Phết có đường kính khoảng 6-7cm và quả Chúi nhỏ hơn, khoảng 4-5cm.
Chiều ngày lễ hội, tại đền thờ Thiều Hoa công chúa sẽ diễn ra lễ tế. Sau các phần rước kiệu, tế lễ, kéo quân sẽ là lễ rước phết. Quả Phết được vị chủ tế mang theo từ đền ra bãi đất trống (thường là thửa ruộng mới cày hoặc bãi cát ven sông), xung quanh chủ tế là hai hàng thanh niên trai tráng khỏe mạnh lập thành rào chặt chẽ để bảo vệ Phết. Khi đến bãi đất trống, vị chủ tế sẽ đặt Phết vào hố phết đã được đào sẵn và những người tham gia lễ hội sẽ cùng nhau tranh cướp quả Phết (đặt Phết vào hố phết hoặc tung lên cao). Người nào cầm được quả Phết chạy qua cột cờ mốc giới coi như thắng cuộc. Sau khi 1 quả Phết đã có người giành được thì quả tiếp theo lại mới được đưa ra.
Sau khi các quả Phết đã có chủ thì các quả Chúi sẽ được đưa ra. Quả Chúi không cần các lễ nghi như quả Phết. Theo quan niệm của làng Hiền Quan, ném chúi là để "trừ tai viễn tống", xua đi mọi rủi ro tật bệnh. Người dân quan niệm rằng nếu ai giành được quả Phết và Chúi hay chỉ chạm được tay vào là cả năm sẽ rất may mắn.