Xã Lâm Thượng, Tỉnh Lào Cai sau sáp nhập

Xã Lâm Thượng thành lập theo nghị quyết Số: 1673/NQ-UBTVQH15; Ngày: 16/06/2025
Thông tin cơ bản:

• Mã số: 04309
• Trung tâm hành chính: đang cập nhật
• Diện tích: 128.00 km²
• Dân số: 19,576 người
• Mật độ dân số: 152 người/km²
• Sáp nhập từ: Xã Mai Sơn, Xã Khánh Thiện, Xã Tân Phượng, Xã Lâm Thượng

Thông tin về Xã Mai Sơn (cũ - trước sáp nhập):
Mai Sơn là 1 xã của huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái, nước Việt Nam.
Xã có tổng số diện tích theo km2 17,73 km², tổng số dân vào năm 1999 là 3.609 người, mật độ dân số tương ứng 204 người/km².

Lịch sử

Trước đó là xã Hoa Thám, đặt theo tên thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Yên Thế (1858 - 1913).
Sách Kiến văn tiểu lục Lê Quý Đôn ghi: “Trước khi đến xã Khang Cù (tức Thản Cù là xã Khánh Thiện ngày nay) thì đi qua xã Lâm Trường Trung”, vậy xã Mai Sơn ngày nay có thể thuộc đất Lâm Trường Trung ngày xưa. Trong xã còn tồn tại nhiều ngôi làng cổ: Nà Nghè, Hin Khao, Khuổi Xóa, làng Đán Đăm; núi Đán Đăm là một trong những ngọn núi trong dãy núi Hoàng Anh, trước đây núi Đán Đăm là rừng nguyên sinh lâm sản rất phong phú, đặc biệt là các họ gỗ quý.
Diện tích đất lúa của Mai Sơn so với các bản làng khác tuy khiêm tốn nhưng thổ nhưỡng lại rất phì nhiêu.
Làng nghề
Ngày xưa, làng Nghè thuộc vùng gạo trắng dẻo thơm, cam vỏ giòn làng Nghè có tiếng trong vùng, dân làng Nghè có truyền thống thương mại từ xưa, buôn trâu, buôn gỗ, gia cầm không nơi nào sánh nổi với lái buôn thổ dân làng Nghè.
Thập kỷ 60/TK20 dân miền xuôi lên phát triển kinh tế mới, xây dựng làng định cư Bắc Sơn ở chân dốc Khe Phay, ngoài làm ruộng, đồng bào Bắc Sơn du nhập phương thức canh tác cây đậu tương, lạc, mía, đặc biệt là vật liệu xây dựng. Tại đây, năm 1947 đồng bào Sơn La tản cư đến định cư 4 năm (1948-1952) vào thời điểm ấy đồng bào đã mở xưởng gốm gia đình, sản phẩm có chất lượng cao phục vụ cho quốc kế dân sinh. Phương thức mới du nhập từ Thái Bình và Sơn La vào xã lan tỏa rất nhanh trong phạm vi toàn huyện.
Phía Tây Bắc xã có địa danh Khe Phay, đây là con hẻm hiểm trở, lối duy nhất thông với xã Khánh Thiện và đi sang Quang Bình ( Hà Giang), sau năm 1945, xã Mai Sơn sáp nhập vào xã Khánh Thiện và xã Lâm Thượng (ngày nay) thành xã Hồng Phong.
Sau CCRĐ năm 1954, tách từ xã Hồng Phong lập thành xã Hoa Thám. Ngày 03/4/1965 đổi tên thành xã Mai Sơn. Năm trên vị trí địa lý là đất giao hội 4 xã Khánh Thiện, Lâm Thượng, Khai Trung và Tân Phượng, nên hoạt động thương mại gặp nhiều thuận lợi. Thời điểm kinh tế thị trường khởi phát, vùng ngã ba Mai Sơn hình thành thị tứ sầm uất sớm nhất huyện. Cuối TK20, tại đây đã ra đời Trường THPT thu hút học sinh dân tộc khu vực phía Bắc huyện Lục Yên, Trạm y tế nâng cấp thành Phòng khám đa khoa khu vực. Xã Mai Sơn hiện có 8 thôn bản:
1- Thôn Sơn Hạ
2- Thôn Sơn Đông
3- Thôn Sơn Nam
4- Thôn Sơn Trung
5- Thôn Sơn Bắc
6- Thôn Sơn Thượng
7- Thôn Sơn Tây
8- Thôn Đán Đăm
Xã nằm ở phía Bắc cách thị trấn huyện lỵ 7km đi qua xã Yên Thắng.
Phường / Xã / Thị trấn cùng tên Mai Sơn:

• Xã Mai Sơn - Huyện Tương Dương - Tỉnh Nghệ An
• Xã Mai Sơn - Huyện Yên Mô - Tỉnh Ninh Bình

Thông tin về Xã Khánh Thiện (cũ - trước sáp nhập):
Khánh Thiện là 1 xã của huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái, nước Việt Nam.
Xã có tổng số diện tích theo km2 24,88 km²,
Tổng số dân vào năm 1999 là 4.392 người, mật độ dân số tương ứng 177 người/km². Cư dân sống lâu đời ở đây là người dân tộc Tày.

Vị trí địa lý

Nằm ở phía cực Bắc huyện Lục Yên, phía Bắc giáp với xã Tiên Yên, huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang, phía Nam giáp với xã Mai Sơn, phía Đông giáp với xã Vĩ Thượng, huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang, phía Tây giáp với xã Tân Phượng và xã Lâm Thượng,

Lịch sử hình thành

Trước cách mạng tháng 8/1945 tên xã là Mường Chun, gồm 2 làng lớn là làng Chun và làng Giàu, sau đó xã Mường Chun chia thành 3 xã là: Xã Lâm Trường Thượng, xã Nhân Mục và xã Thán Cù. Những địa danh cổ trên có ghi trong Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn thời Cảnh Hưng (1740 - 1786) và có trong danh mục các xã thời Thành Thái nguyên niên (1896).
Tên xã Khánh Thiện được định danh sau cách mạng tháng 8/1945 do Mặt trận Việt Minh đặt (lấy tên của nhà cách mạng Việt Nam Lương Khánh Thiện (1903 - 1941) quê quán tại huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam. Nguyên Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, Bí thư Thành ủy Hải Phòng, Bí thư Thành ủy Hà Nội).
Ngày nay trong xã còn lưu truyền tên nhiều làng bản cổ như: Mường Chun, Làng Giàu, Phai mang, Khuân Cọ, Tạng Tát, Hua Tông, Nà Khang, Nà Tông, Tông Mộ, Khe Phay.
Đi cùng các ngôi làng cổ là những ngọn núi, con khe cổ kính: Núi Khau Pù nằm ở phía Tây Bắc, đỉnh núi là đường phân thủy mốc giới giữa huyện Lục Yên và huyện Bắc Quang, tình Hà Giang kéo dài từ xã Khánh Thiện đến xã Minh Xuân. Mường Chun - Khánh Thiện là lưu vực của thượng nguồn suối Rò và suối Pắc Cung hội nhập vào dòng sông Lô ( Tuyên Quang); còn có con suối Luông (gọi là suối Phai mang) phát nguyên từ dãy núi Khau Pù chảy qua giữa làng, cũng chảy ngược lên phía Bắc đổ vào sông Lô. Đây là những con suối duy nhất của huyện Lục Yên không đổ vào sông Hồng.
Mường Chun là địa danh đơn vị hành chính cấp xã cổ nhất còn lưu lại của huyện, là một trong 4 địa danh làng cổ đặt tên để chỉ vùng bình nguyên lúa nước rộng nhất vùng thuộc huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái là: Mường Chun, Mường Lai, Làng Mường ( xã Vĩnh Lạc) và Làng Mường ( xã Tô Mậu), các Mường trên là vựa lúa của miền.
Mường Chun - xã Khánh Thiện là xã còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa đặc sắc dân tộc Tày, Thái cổ, từ tập quán canh tác, văn hóa nhà sàn, ẩm thực, y phục đến văn hóa phi vật thể khác.
Nói đến Mường Chun - Khánh Thiện không ai quên nhắc đến những bộ y phục chàm của thiếu nữ vừa lộng lẫy, vừa thướt tha trong những ngày hội, ngày cưới, không ai không nhắc đến hình ảnh phụ nữ cưỡi ngựa, phi trên các cung đường rừng núi gập ghềnh phong độ không hề kém đàn ông.
Sau năm 1945,3 xã Mường Chun, Nhân Mục, Thản Cù sáp nhập thành 2 xã là Tân Thịnh và Hưng Đạo. Năm 1946, hai xã Tân Thịnh và Hưng Đạo sáp nhập thành xã Khánh Thiện; tháng 01/1949 các xã Khánh Thiện, Tây Sơn (Lâm Thượng), Hoa Thám (Mai Sơn) sáp nhập thành 01 xã đặt tên là xã Hồng Phong.
Trong CCRĐ năm 1954 tách xã Hồng Phong thành 3 xã Khánh Thiện, Tây Sơn (Lâm Thượng) và Hoa Thám (Mai Sơn).
Hiện nay, xã Khánh Thiện có 16 thôn, bản là:
1- Thôn Hua Tông
2- Thôn Tông Luông
3- Thôn Nà Tông
4- Thôn Tông Mộ (trung tâm xã)
5- Thôn Tông Áng
6- Thôn Đon Po
7- Thôn Tạng Tát
8- Thôn Nà Lạn
9- Thôn Làng Giàu
10- Thôn Tông Quan
11- Thôn Nà Luồng
12- Thôn Khe Phay
13- Thôn Reo Nác
14- Thôn Nà Bó
15- Thôn Nà Khang
16- Thôn Khuôn Co
Đường từ thị trấn Yên Thế đến xã Khánh Thiện dài 20km, đi qua các xã Yên Thắng, Mai Sơn, vượt dốc Khe Phay, hoặc từ Yên Thế - Ngòi Cáo - Ví Thượng nhập vào xã.
Phường / Xã / Thị trấn cùng tên Khánh Thiện:

• Xã Khánh Thiện - Huyện Yên Khánh - Tỉnh Ninh Bình

Thông tin về Xã Tân Phượng (cũ - trước sáp nhập):
Tân Phượng là một xã thuộc huyện Lục Yên,tỉnh  Yên Bái, Việt Nam.

Diện tích - Dân số

Xã có tổng số diện tích theo km2 45,74 km², tổng số dân vào năm 1999 là 1.446 người,mật độ dân số tương ứng 32 người/km2

Lịch sử hình thành

Trước năm 1926, tên địa phương lúc đó là Động Khiểng Khun, thuộc xã Lâm Vân, tổng Lương Sơn.
Vị trí địa lý
Hiện nay, Tân Phượng là xã cực Bắc của huyện Lục Yên. Phía Bắc giáp với xã Xuân Giang ( huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang); phía Nam giáp với xã Minh Chuẩn; phía Đông giáp với xã Khánh Thiện; phía Tây giáp với xã Việt Tiến ( huyện Bảo Yên - Lào Cai). Điển hình cho miền đất cổ giữa rừng nguyên sinh hoang sơ, quê hương của các ngôi làng tối cổ Lũng Cọ, Bó Mi, Khiểng Khun, Khe Bín, Khe Phá.
Sau năm 1945, đặt tên xã là Hạc Phượng. Năm 1950 sáp nhập xã Khai Trung vào thành xã mới là xã Đoàn Kết.
Năm 1954, xã tách thành 2, thôn Khai Trung (trước đó gọi là Động Thủy Điều) lập nên xã Đoàn Kết, phần đất còn lại (Hạc Phượng) trước đây lập xã Tân Phượng.
Tân Phượng là xã đa sinh quyển của huyện Lục Yên. Cho đến hiện giờ, Tân Phượng vẫn là địa bàn có trữ lượng lâm thổ sản lớn nhất huyện, trong rừng sâu còn những cây gỗ vàng tâm hàng trăm tuổi, gỗ trai, dổi, re, sâng chun, kháo...
Giữa thế kỷ XX Tân Phượng còn giữ được nhiều tập quán văn hóa dân tộc; ví dụ, phương thức vận chuyển vật phẩm bằng hình thức súc vật “thồ kéo” tương tự như văn hóa xe trạm miền xuôi, nghĩa là có những nhóm ngựa thồ, trâu kéo lâm sản ra khỏi rừng hoặc thồ các loại sản vật thiết yếu vào, ra địa phương. Hình thái văn hóa thồ kéo này rất thô sơ nhưng lại rất thực dụng và phổ biến lúc bấy giờ, cho đến nay nhân dân vẫn phải dùng đến phương tiện này trong đời sống hàng ngày, nhất là kéo gỗ.
Văn hóa tâm linh đậm nét của Tân Phượng là lễ cấp sắc cho thanh niên. Đây là một tập quán văn hóa, không phải là hủ tục, mê tín dị đoan; ngày xưa một cuộc lễ cấp sắc tổ chức nhiều ngày đêm. Đó là lễ vinh danh cho con trai các gia đình bước sang tuổi thanh niên, không phân biệt giàu, nghèo. Nghi lễ này do thầy cúng thực hiện. Người con trai sau khi được cấp sắc sẽ hoàn thiện tư chất người đàn ông trong gia đình và xã hội. Nó khác với lễ cấp sắc phong cho các thày cúng để khẳng định sự thông thái nghề nghiệp tâm linh của một ông thầy nào đó. Đồng bào Dao vẫn lưu truyền dùng đồ trang sức bằng bạc trắng. Bạc trắng được đính lên khăn vấn, tà áo phụ nữ, được chế tác thành vòng cổ, vòng tay cho các cô gái về nhà chồng.
Từ thập kỷ 90/TK20 đã mở đường giao thông và đưa điện lưới quốc gia đến xã, làm cho diện mạo địa phương thay đổi và tiến bộ rất nhiều.
Xã Tân Phượng cho đến nay vẫn là xã giữ được môi trường thiên nhiên và xã hội trong lành.
Hiện nay, xã Tân Phượng có 8 thôn, bản:
1- Bó My 1
2- Bó My 2
3- Khiểng Khun 1
4- Khiểng Khun 2
5- Lũng Cọ 1
6- Lũng Cọ 2
7- Khe Bín 1
8- Khe Bín 2
Đường từ huyện đến xã đi được bằng ô tô, xe máy qua các xã Yên Thắng, Mai Sơn, Lâm Thượng vượt đèo dốc đến Tân Phượng.

Thông tin về Xã Lâm Thượng (cũ - trước sáp nhập):
Lâm Thượng là 1 xã của huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái, nước Việt Nam.
Xã có tổng số diện tích theo km2 39,22 km²,
Tổng số dân vào năm 1999 là 5.647 người, mật độ dân số tương ứng 144 người/km².
Cư dân đông nhất là người Tày và Dao.

Vị trí địa lý

Trước năm 1945 gọi là xã Lâm Trường Thượng thuộc tổng Lâm Trường Thượng. Phía Bắc giáp với xã Khánh Thiện, Tân Phượng (Lục Yên) và 2 xã Tiên Yên, Xuân Giang ( huyện Quang Bình - Hà Giang), phía Nam giáp với xã Tân Lĩnh, phía Tây giáp với xã Khai Trung và Minh Chuẩn, phía Đông giáp với xã Mai Sơn.
Đặc sản vùng
Lâm Thượng nổi tiếng với bánh cốm, vịt bầu; gạo trắng, nước trong, con gái đẹp. Cũng là nơi nổi tiếng đất “dụng võ” của huyện. Qua nhiều thời kỳ, đất xuất nhiều quan chức văn - võ. Là địa phương có đến hai nữ đại biểu Quốc hội (01 của thời kỳ chống Mỹ, 01 của thời kỳ đổi mới), xưa nay là địa phương nhiều quân nhân được thăng quân hàm sỹ quan nhất.
Xã còn tồn tại nhiều ngôi làng cổ: Thâm Pất, Thâm Quang, Thâm Lay, Bản Bình, Bản Chang, Nặm Chọ, Nà Kèn, Khau Muổi, Bản Lẹng, Bản Khéo, Bản Chỏi, Tông Cại, Tông Pắng, Nặm Chắn, Hin Lạn, Nà Kéo...mỗi một ngôi làng, ngôi bản gắn liên với nhiều câu chuyện huyền thoại, lâm ly, hấp dẫn. Thâm Quang một thời là nơi hội tụ lặn hụp của bầy hươu nai tắm mát trong những ngày hè oi bức. Thâm Lay là địa điểm hội đồng bọn lươn, chạch. Thâm Pất là xứ đầm lầy của vịt trời ngày xưa.
Nà Kèn, ngôi làng ngay chân dốc lên xã Khai Trung, tạo hóa để lại một hang động. có mạch nước ngầm chảy róc rách quanh năm như tiếng kèn đồng ngày hội. Con ngòi Đại Cại phát nguyên từ Bó My, xã Tân Phượng chảy qua giữa làng quanh năm rêu đá, là nguồn lợi lớn cho làng. Đình Lâm Thượng (Bản Chỏi) nổi tiếng linh thiêng, thờ vua Lê Thái Tổ (1428-1433). Từ thời Tự Đức qua Thành Thái đến Khải Định 3 lần được cấp săc phong. Đến nay duy nhất còn lưu giữ được bản Văn tế rất đầy đủ và xúc tích.
Lâm Thượng là miền đất tiếp cận và giao thoa 2 nền văn minh Tày - Dao, đó là văn hóa ứng xử của tấm lòng hiếu khách và văn hóa ẩm thực, đặc biệt kỹ xảo chế bánh cốm, bánh thính, vịt canh chua...Nói đến con gái Bản Pình, Bản Chang (xã Lâm Thượng) ai cũng nể hình ảnh kiều diễm, làn da ngọc ngà với bộ trang phục màu lam chàm, lấp lánh ánh kim của bộ sà tích bằng bạc trên mình. Là miền đất có thảm rừng gỗ quý: trai, lát chun, lát trắng, chò chỉ, chò nâu, dổi hương, dổi nghè, đinh hương...
Nhân dân xã Lâm Thượng làm cách mạng Tháng Tám thành công. Sau năm 1945, xã Lâm Trường Thượng chia thành 2 xã; phía Bắc là xã Gia Tự, phía Nam là xã Minh Khai.
Ngày 28/3/1949 sáp nhập 2 xã Minh Khai và Gia Tự thành 01 xã đặt tên là xã Tây Sơn. Tháng 11/1949, sáp nhập 3 xã Tây Sơn, Khánh Thiện và xã Hoa Thám thành 01 xã đặt tên là xã Hồng Phong. Các địa bàn Tây Sơn, Hoa Thám, Khánh Thiện trước đó trở thành các thôn của xã Hồng Phong.
Sau CCRĐ năm 1954, xã Hồng Phong chia tách thành 3 xã là: xã Khánh Thiện, xã Hoa Thám (sau này là xã Mai Sơn) và xã Tây Sơn.
Ngày 03/4/1965, Chính phủ quyết định đổi tên xã Tây Sơn thành xã Lâm Thượng cho đến ngày nay.
Xã Lâm Thượng hiện có 19 bản: Bản Lẹng, Bản Khéo, Bản Tông Cại, Bản Tông Pắng A, Bản Tông Pắng B, Bản Tông Pình, Bản Nặm Chắn, Bản Hin Lạn A, Bản Hin Lạn B, Bản Thâm Pất, Ban Chang, Bản Nà Pồng, Bản Nà Kèn, Bản Nà Bẻ, Bản Nặm Chọ, Bản Muổi, Bản Thâm Lay, Bản Nà Kéo.
Đường từ thị trấn Yên Thế đến xã Lâm Thượng dài 15km đi qua xã Yên Thắng, Mai Sơn.